Author: Институт перевода Библии
Date: 2024-04-28T06:38:28.869521+00:00

Паччагьлугъарин китабар: Паччагьлугъар-4

Паччагьлугъарин китабар: Паччагьлугъар-4

1. СИФТЕ ГАФ

1. Паччагьлугъар-4

1. Ччвурар (Паччагьлугъарин китабар)

2. Картйир ва шиклар

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

Паччагьлугъарин китабар

Гирами Китабар илтӀикӀру институт

Москва

2023

Паччагьлугъарин китабар

Таржумачи Къурбанов А. И.

Табасаран чӀалназ Гирами Китабар илтӀикӀбарин сесниинди вуйи ва электронный жюрйир Гирами Китабар илтӀикӀру Институтдин сайтдиъ дихъидичвуз:

https:
ibt.org.ru/media?id=TBN

ISBN 978-5-93943-329-7

© Институт перевода Библии, 2023

СИФТЕ ГАФ

СИФТЕ ГАФ

Гьюрматлу урхрур!

Яв улихь табасаран чӀалниинди Гирами тарихи Китабар хьа. Дурариз шартӀниинди Паччагьлугъарин Китабар кӀуру. Паччагьлугъарин Китабар юкьуб тарихи китабдиз кӀуру: Паччагьлугъарин Сабпи, Кьюбпи, Шубубпи ва Юкьубпи Китабар. Паччагьлугъарин вари китабарин бинайиъ паччагьдин гъалайиъ духну ккунди гъахьи тарихи дикӀбар ва гьаригъандин ляхнар ктухувалар а.

Паччагьлугъарин Сабпи ва Кьюбпи китабар эвелиъ саб багъламайик (свитокдик) гъидикӀнийи, амма хъасин дурар кьюб йишваз жара гъапӀнийи. Паччагьлугъарин Сабпи ва Кьюбпи китабариз «Шамуилин китабар» кӀуру, амма думу ччвур дицикьан ярамиш вуйиб дар: Шамуил я автор дар, я кидибтурайибдин кӀулин игит дар, дугъкан улхуб Сабпи китабдин эвелин пайнаътӀан гъябгъюрадар. Паччагьлугъарин Сабпи ва Кьюбпи китабариъ жугьуд халкьдин диндин регьбер Шамуил пайгъамбар бабкан гъахьихъанмина Давуд паччагьдин паччагьлугъвалин аьхириз тарихи муддат гъадабгъна.

Паччагьлугъарин Сабпи Китабдиъ Израилин тарихдиъ илтӀибкӀбан бицӀи вахтнакан – тухмарин йикьрариинди вуйи уьлкейихъан сар касди идара апӀру уьлкейихъна гъюваликан, дидин кьяляхъ гъахьи гьядисйирикан – бикӀура. Дидланна савайи, мушваъ Давуд паччагьдин уьмрин эвелин пайнакан ктибтура.

Сабпи Китаб давам апӀурайиб Кьюбпи Китаб ву.

Дидиъ Давудди паччагьвал апӀбан тарихдикан, дугъахъна паччагьвал гъурубкьу Сулейман бабкан хьуваликан, паччгьарин тухум арайиз гъюваликан ктибтура. Гьамушваъ сюжетдин сабсана цӀар – Израил ва Ягьуда жара хьувал ва сабдиз саб къаршуди дийигъувал – ккебгъра. Думу цӀар хъасин Паччагьлугъарин Шубубпи ва Юкьубпи китабариъ давам шула.

Паччагьлугъарин Шубубпи ва Юкьубпи китабарра эвелиъ саб багъламайик (свитокдик) гъидикӀнийи, амма хъасин дурар кьюб йишваз жара гъапӀнийи. Думу китабар Паччагьлугъарин Сабпи ва Кьюбпи китабарин давам ву. Паччагьлугъарин Шубубпи ва Юкьубпи китабар израилар Вавилондиъ йисирвалиъ айи вахтна тешкил гъапӀдар, хъана якьинди, аьхиримжи ражну вуди дюз алаъдар ву. Дурарин асас метлеб – дарагънайи Израилин халкь чпин аьжузвалин себебнан гъаврикк ккаувал ву: Заанурихъди вуйи Йикьрар хътудубтӀди чӀур апӀрувализ лигну, Израилин халкьдиз Раббийи жаза тувну.

Паччагьлугъарин Шубубпи китабдин сабпи пайнаъ Ерусалимдиъ Раббийин Хал тикмиш гъапӀу Сулейманди паччагьвал апӀбакан ктибтура. Давуд пайгъамбрин бай Сулейман мюгьтал шлубсибкьан аьяндарвалиинди, политикайин хъуркьувалариинди машгьур вуди гъахьну. Дугъу бутариз ибадат апӀру дишагьлийир хпарди гъадагънийи, хъа дурари дугъаз ис ахъуз ял ва думу Раббийихьан ярхла гъапӀнийи. Сулейманди бутариз гъурбнар апӀуз хъюгънийи. Гьадму гунгьин натижайиъ уьлке кьюб йишваз пай гъапӀнийи. Сулеймандин бай Рехувуам кьибла паччагьлугъдин – Ягьудайин паччагь вуйи. Хъа Яравам кафари паччагьлугъдин – Израилин паччагь гъахьнийи. Кьюб бутдиз ибадат апӀувал тяйин апӀбиинди Яравамди жара хьувал дерин гъапӀнийи.

Паччагьлугъарин Шубубпи ва Юкьубпи китабариъ гьацира жюрбежюр пайгъамбрариканра ктибтура. Дурарикан варитӀан машгьур вуйидар Илʼяс ва Элиш гъахьну. Пайгъамбрарин мелзналан Раббийи халкьдиз йикьрариинди чпин мажбурнамйир гьарган кӀваин апӀури ва чпиин улубкьбанди вуйи жазайикан улихь ккимиди кӀури гъахьну. Пайгъамбрари гъапи хайлин гафар тамам хьувал гьаму китабариъ рябкъюз шулу.

Натижайиъ кьюбиб паччагьлугъарра терг гъапӀнийи: Израил – ашурари ихь эрайиз улихьна 722-пи йисан дидин меркез Самария бисбахъан; Ягьуда – вавилонари ихь эрайиз улихьна 586-пи йисан Ерусалим бисбахъан. Хъа халкь йисирвализ гъубхнийи. Гьаци вуйивализ дилигди, китаб ужувлак умуд кайивалиинди – Ягьудайин аьхиримжириз улихьна вуйи паччагь Якин зиндандиан азад апӀувалиинди – ккудубкӀуру.

Табасаран чӀалназ гьацира таржума дапӀна: «Эвел», «Дюз уьмриз насигьятар», «Эстер. Даниял», «Рут. Юнус», «ЦӀийи Йикьрар».

Гирами Китабар илтӀикӀру Институтди таржумачйириз, редакторариз ва гьаму китаб гьязур апӀбаъ иштирак гъахьидариз варидиз чухсагъул кӀура.

Гирами Китабар илтӀикӀру Институт

Паччагьлугъар-4

Паччагьлугъар-4

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

1

Паччагьлугъарин юкьубпи китаб

Илʼяс пайгъамбар ва Ахазия паччагь

1^1Ахав кечмиш хьубхъан Муав уьлке Израилиз къаршуди удубчӀвнийи+. 2Хъа Ахазия Самария шагьриъ айи чан хуларин заан мертебайин унчӀвʼан ахънийи ва дугъаз яман шикастар гъахьнийи. Дугъу чархачйир[*] гьаънийи ва гъапнийи:

– Гъарахай ва, гьаму шикастарихьан узу сагъ шулуш, Экрондин заанур Баал-Зевувдихьан гьерхай+.

3Амма РАББИЙИН малайикди Тишбайиан вуйи Илʼяс пайгъамбриз гъапнийи:

– Самарияйин паччагьдин чархачйириз гъаншарди гъарах ва дурарихьан гьерх: «Учву Экрондин бут[*] Баал-Зевувдихьан[*] гьерхуз гъягъюз, мегер Израилиъ Заанур адарин?»+
4Гьаци, магьа РАББИЙИ фу кӀураш: «Уву дахънайи ахниккан гъудужвидарва. Уву мумкинсузди кечмиш хьидива!»

Ва Илʼяс пайгъамбар гъушнийи.

5Хъа чархачйир паччагьдихьна кьяляхъ гъафнийи, ва дугъу дурарихьан гьерхнийи:

– Гьаз ухди кьяляхъ гъафунчва?

6Дурари жаваб тувнийи:

– Учуз гъаншарди фуж-вуш сар инсан гъафнийи. Дугъу учуз гъапнийи: «Учву гьау паччагьдихьна кьяляхъ гъарахай ва дугъаз РАББИЙИ гьамци кӀура йипай: „Экрондин бут Баал-Зевувдихьан гьерхуз уву инсанар гьауз, мегер Израилиъ Заанур адарин? Гьаци, уву дахънайи ахниккан гъудужвидарва. Уву мумкинсузди кечмиш хьидива!“»

7Паччагьди дурарихьан гьерхнийи:

– Учвуз гъаншарди удучӀву ва гьаци гъапи инсан фициб юрушнан вуйи?

8Дурари жаваб тувнийи:

– Дугъʼин чӀар али гъидкьарин палтар алахьнайи, юкьваъ гъидкьин чӀул идибтӀнайи.

Паччагьди гъапнийи:

– Думу Тишбайиан вуйи Илʼяс ву+.

9Дугъу Илʼяс пайгъамбрихьна хьуцӀур эскер хъади кьушмин аьхюр гьаънийи. Кьушмин аьхюр тепейин кӀакӀниин деънайи Илʼяс пайгъамбрихьна за гъахьнийи, ва дугъу Илʼяс пайгъамбриз гъапнийи:

– Заанурин инсан, паччагьди кӀура: «Исина кудучӀв!»

10Илʼяс пайгъамбри хьуцӀур эскрин аьхюриз жаваб тувнийи:

– Эгер узу Заанурин инсан вуш, гъит завариан цӀа гъюри, ва диди увуна яв инсанар ургри!

Ва цӀи, завариан дуфну, думу ва дугъан хьуцӀур эскер гъургнийи+.

11Думуган паччагьди Илʼяс пайгъамбрихьна жара кьушмин аьхюр ва дугъан хьуцӀур эскер гьаънийи. Дугъу Илʼяс пайгъамбриз гъапнийи:

– Заанурин инсан, паччагьди гьамци кӀура: «Кьан дарапӀди, исина кудучӀв!»

12– Эгер узу Заанурин инсан вуш, – жаваб тувнийи Илʼяс пайгъамбри, – гъит завариан цӀа гъюри, ва диди увуна яв хьуцӀур кас ургри!

Ва Заанурин цӀи, завариан дуфну, думу ва дугъан хьуцӀур кас гъургнийи. 13Думуган паччагьди шубурпи кьушмин аьхюр чан хьуцӀур инсанар хъади гьаънийи.

Думу кьушмин аьхюр тепейиина за гъахьнийи ва Илʼяс пайгъамбрин улихь кьамкьарихъди дахънийи.

– Заанурин инсан, – ккарагнийи думу, – миннат вуйиз, яв гъаравашар вуйи йиз уьмриз ва гьаму хьуцӀур эскрин уьмрариз рягьим апӀин. 14Завариан гъафи цӀи садпи кьюр кьушмиш аьхюр ва дурарин эскрар гъургну аьхир. Йиз уьмриз рягьим апӀин!

15РАББИЙИН малайикди Илʼяс пайгъамбриз гъапнийи:

– Дугъахъди исина кудучӀв, дугъхьан гучӀ мапӀан.

Думуган Илʼяс пайгъамбар гъудужвнийи ва дугъахъди паччагьдихьна исина кудучӀвнийи. 16Илʼяс пайгъамбри паччагьдиз гъапнийи:

– Гьамци кӀура РАББИЙИ: «Мегер Израилиъ, Чахьан гьерхбан бадали, Заанур адарин? Уву чархачйир Экрондин бут Баал-Зевувдихьан гьерхуз гьауйва! Гьаддиз лигну уву яв дахънайи ахниккан гъудужвидарва. Уву мумкинсузди йикӀидива!»

17Ва Ахазия, Илʼяс пайгъамбри гъапи РАББИЙИН гафнаъси, кечмиш гъахьнийи. Ахазияйихъ бай хътарди хьпаз лигну, паччагьдин тахтниин Ахазияйин чве Юрам деънийи. Думу ляхин Югьушафатдин бай вуйи Ягьудайин паччагь Ярамдин паччагьвалин кьюдпи йисан гъабхьну.

18Ахазияйин паччагьвалин вахтнан жара гьядисйирикан ва дугъу гъапӀу ляхнарикан «Израилин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна.

2

Илʼяс пайгъамбар завуз гъахуб

2^1РАББИЙИЗ Илʼяс пайгъамбар кулкихьди завуз гъахуз ккун гъабхьиган, Илʼяс ва Элиш Гилгалиан гъюрайи+. 2Илʼяс пайгъамбри Элишдиз гъапнийи:

– Хаиш вуйиз, гьамушвахь гъуз, РАББИЙИЗ узу Бет-Эл шагьриз гьауз ккунда.

Амма Элишди гъапнийи:

– РАББИЙИИНДИ ва увʼинди ху апӀурза – узу увхъан хътаркидарза!

Ва дурар Бет-Элиз гъушнийи. 3Бет-Элиъ пайгъамбрарихь урхурайидар Элишдин улихьна гъафнийи, ва дурари гьерхнийи:

– РАББИЙИ увхьан гъи яв агъа гьадагъруб аьгъявуз?

– Аьгъязуз, – жаваб тувнийи дугъу. – Ккебехъай.

4Илʼяс пайгъамбри Элишдиз гъапнийи:

– Элиш, хаиш вуйиз, гьамушвахь гъуз, РАББИЙИ узу Ерихон шагьриз гьаъра.

Дугъу жаваб тувнийи:

– РАББИЙИИНДИ ва увʼинди ху апӀурза – узу увхъан хътаркидарза!

Ва дурар Ерихондиз гъушнийи+. 5Ерихондиъ пайгъамбрарихь урхурайидар Элишдин багахьна гъафнийи, ва дурари гьерхнийи:

– РАББИЙИ гъи увхьан яв агъа гьадагъруб аьгъявуз?

– Аьгъязуз, – жаваб тувнийи дугъу. – Ккебехъай.

6Илʼяс пайгъамбри Элишдиз гъапнийи:

– Хаиш вуйиз, гьамушвахь гъуз, РАББИЙИ узу Ярдан нирихъна гьаъра.

Дугъу жаваб тувнийи:

– РАББИЙИИНДИ ва увʼинди ху апӀурза – узу увхъан хътаркидарза!

Ва дурари сатӀиди рякъ давам гъапӀнийи. 7Дурар кьюрид Ярдан нирихъ дийигъиган, пайгъамбрарихь урхурайидарикан хьуцӀур кас гъафнийи ва дурарихьан тинаси гъаншарди дийигънийи. 8Илʼяс пайгъамбри чуха хътибтнийи, думу гъибиржнийи ва штулан гъивнийи. Шид гагвлахъинди ва арччлахъинди гьудубчӀвнийи, ва дурар кьюридра гъеебццу жилиинди тму терефназди ктучӀвнийи. 9Дурар ктучӀвиган, Илʼяс пайгъамбри Элишдиз гъапнийи:

– Йип, узу увхьан гьадагъайиз, фу апӀуза увуз?

– Яв рюгь кьюб кьадарнаъди узухьна гъюруганси апӀин, – жаваб тувнийи Элишди.

10– Читин тӀалаб апӀурава, – гъапнийи Илʼяс пайгъамбри. – Узу увхьан фици гьадагъуруш увуз гъябкъиш, уву кӀурубси хьибди, хъа эгер дярябкъиш, хьибдар.

11Гьеле дурар гъягъюри ва дурари гафар апӀури имиди, сабпну цӀин фургъун ва цӀин гьяйвнар ашкар гъахьнийи. Дурари Илʼяс пайгъамбарна Элиш жара гъапӀнийи, ва Илʼяс пайгъамбар кулкихьди завуз гъурхнийи. 12Элиш гьаддиз лигуйи, ва дугъу чӀигъар апӀуйи:

– Йиз адаш! Йиз адаш! Израилин дявдин фургънар ва атлуйирин кьушум!

Хъа чахьан сарун Илʼяс пайгъамбар рякъюз даршлуган, чан палтарихъан хъичӀихнийи ва дурар гъячӀяргънийи+. 13Дугъу Илʼяс пайгъамбрихъан хътабхъу чуха за гъапӀнийи, думу кьяляхъ гъушнийи ва Ярдан нирин гъирагъдихъ дийигънийи. 14Дугъу хътабхъу чуха шидлан гъивнийи, «РАББИ, Илʼяс пайгъамбрин Заанур гьамус наан а?» – гъапнийи дугъу.

Дугъу шидлан чуха гъивган, шид арччлахъинди ва гагвлахъинди жара гъабхьнийи, ва думу ниркан ктучӀвнийи.

15Гьаму ляхин гъябкъю Ерихондиан вуйи пайгъамбрарихь урхурайидари гъапнийи:

– Илʼяс пайгъамбрин рюгь Элишдиъ убчӀвну.

Дурар Элиш пайгъамбриз гъаншарди гъушнийи, ва дурари дугъаз жилиинакьан икрам гъапӀнийи.

16Дурари Элиш пайгъамбриз гъапнийи:

– Яв гъаравашарин хьуцӀур гъудуркьу жилижви а, ихтияр тув, дурар гъягъиди ва яв агъа, Илʼяс пайгъамбар, агиди. Белки, РАББИЙИН Рюгьну думу завариз за гъапӀну ва дагъларикан сабдиина ясана дерйирикан сабдизди гатӀархьнашул?

– Ваъ, – жаваб тувнийи Элиш пайгъамбри. – Дурар магьаанай+.

17Амма дурар думу табигъ хьайиз ва гьамци пайизкьан гафниин дийигънийи:

– Гьаай дурар.

Ва дурари хьуцӀур жилижви гьаънийи, дурари шубуд йигъан Илʼяс пайгъамбар гъагнийи, амма гъидихъундайи. 18Ерихондиъ гъузнайи Элиш пайгъамбрихьна дурар гъафиган, дугъу дурариз гъапнийи:

– Мегер узу учвуз мягъянай гъапундайин?

Элиш пайгъамбрин аьламатар

19Шагьрин агьалйири Элиш пайгъамбриз гъапнийи:

– Агъа, увуз рябкъюравузки, гьаму шагьур ужуйи ерлешмиш дубхьна, амма мушваъ шид ужуб дар ва жил бегьерсузуб ву.

20– Узухьна цӀийи зах абкъинай, – гъапнийи дугъу, – ва дидиъ кьил абхьай.

Дурари дугъахьна захаъди кьил гъабхнийи. 21Элиш пайгъамбри, булагъдихъна дуфну, дидизди кьил гатӀабхьну, гъапнийи:

– Гьамци кӀура РАББИЙИ: «Узу му шид марцц гъапӀунза. Гьамусдихъантина саб вахтнара дидлантина я аьжал, я бегьерсузвал хьидар».

22Гъийин йигъазра[*] душваъ шид Элиш пайгъамбри гъапи гафниинди марццибди гъубзна.

23Душвʼан Элиш пайгъамбар Бет-Элиз гъушнийи. Думу рякъюъди гъягъюрайиган, шагьриан бицӀидар удучӀвнийи ва дугъʼин аьлхъюз хъюгънийи:

– Гьамлин дург, кечел! – чӀигъар апӀуйи дурари. – Гьамлин дург!

24Элиш пайгъамбар кьяляхъ илдицнийи ва дурарихьинди гъилигнийи, ва дурариз, РАББИЙИН ччвур дибисну, агь гъапӀнийи. Думуган ярквраан кьюб хпи швеъ удучӀвнийи, ва дурари баярикан ягъчӀвурна кьюр бай гъячӀяргънийи. 25Хъа Элиш пайгъамбар Кармил дагъдихъна гъушнийи ва душвʼан Самарияйиз кьяляхъ гъафнийи+.

3

Израилин паччагь Юрам

3^1Ахавдин бай Юрам Ягьудайин паччагь Югьушафатдин паччагьлугъвалин йицӀимиржидпи йисан Израилин паччагь гъахьнийи. Дугъу Самарияйиъ йицӀикьюд йисан паччагьвал гъапӀнийи. 2Дугъу РАББИЙИН уларикк писвал апӀуйи, амма чан адашдиси ва дадайиси ваъ. Дугъу чан адашди диву Баалин[*] гирами гъван гатӀабхьнийи+. 3Гьаци вушра, дугъу Наватдин бай Яравамди гъапӀу ва дугъу Израил чина ял гъапӀу гунгьар апӀуйи. Думу дурарихьан ярхла шулдайи+.

Муав магълуб хьувал

4Муавдин паччагь Мешайи чарвйир уьрхюйи ва Израилин паччагьдиз варж агъзур ччил ва варж агъзур якъралан хьа харж тувну ккундийи.

5Амма Ахав кечмиш хьубхъан Муавдин паччагь Израилин паччагьдиз къаршуди удучӀвнийи+. 6Думуган Юрам паччагь Самарияйиан удучӀвнийи, ва дугъу израил вари кьушум уч гъапӀнийи. 7Гьацира дугъу Ягьудайин паччагь Югьушафатдикна гьамци пуз чархачйир гьаънийи:

– Муавдин паччагь узуз къаршуди удучӀвна. Узухъди Муавдиз къаршуди дяви апӀуз гъягъидива?

– Гъидиза, – жаваб тувнийи дугъу. – Уву фу апӀуруш, узура гьадму апӀурза, йиз халкь – яв халкь, йиз гьяйвнар – яв гьяйвнар+.

8Хъасин дугъу гьерхнийи:

– Ухьу фуну рякъюъди гъягъиди?

Юрамди жаваб тувнийи:

– Эдум вилаятдин буш чюлиъди.

9Израилин паччагь Ягьудайин паччагьдихъди ва Эдумдин паччагьдихъди рякъюъ учӀвнийи. Хълицбахъ вуйи рякъюъди ургуд йигъан гъягъбахъан кьушмиз я чпиз, я чпихъди хъайи гьяйванатариз шид имдайи+.

10– Бала! – гьарай гъапӀнийи Израилин паччагьди. – РАББИЙИ учу, шубур паччагь, Муавдин хилиз тувуз уч гъапӀну!

11Амма Югьушафатди гьерхнийи:

– Мегер мушвахь чалантина РАББИЙИХЬАН гьерхуз РАББИЙИН пайгъамбар хьтарин?

Израилин паччагьдин гъаравашарикан сари жаваб тувнийи:

– Мушвахь Шафатдин бай Элиш пайгъамбар хьа. Думу Илʼяс пайгъамбрин кюмекчи вуди гъахьну+.

12Югьушафатди гъапнийи:

– Дугъахь РАББИЙИН гаф хьа.

Думуган Израилин паччагь, Югьушафат ва Эдумдин паччагь дугъахьна гъушнийи.

13Элиш пайгъамбри Израилин паччагьдиз гъапнийи:

– Ич увухъди сатӀланди вуйиб фу а? Яв адашдин ва яв дадайин пайгъамбрарихьна гъарах.

– Ваъ, – жаваб тувнийи Израилин паччагьди, – мина учу, шубур паччагь, Муавдин хилариз тувбан бадали РАББИЙИ уч дапӀна аьхир+.

14Элиш пайгъамбри жаваб тувнийи:

– Узу гъуллугъ апӀурайи Заварин Кьувватарин Аьхюриинди ху апӀурза, Ягьудайин паччагь Югьушафатдиз узу гьюрмат апӀури адайиш, увухьинди улкьан гатӀабхьидайза, гьятта лигидикьан дайза. 15Хъа гьамус узухьна арфа йивру кьавал акъинай.

Ва кьавли арфа йивруган, Элиш пайгъамбрихьна РАББИЙИН кьувват гъафнийи+. 16Ва дугъу гъапнийи:

– Гьамци кӀура РАББИЙИ: «Гьаму вари дерейиъ ичӀар ерккай». 17Гьаз гъапиш, гьамци кӀура РАББИЙИ: «Учвуз я микӀ, я мархь рякъидарчвуз, амма му дере шту абцӀиди, ва учвура, ичв мал-къарайира шид убхъидичва». 18Дици апӀуз РАББИЙИЗ рягьятди ву, Дугъу Муавра ичв хилариз тувиди. 19Учву вари мюгькам дапӀнайи ва аьхю шагьрар дисидичва. Учву ужудар гьарар алдатӀидичва, шид айи гъуййир пуч апӀидичва ва ужудар хутӀлариз гъванар гатӀархьидичва.

20Хъайигъан гвачӀнинган, гъурбан апӀру вахтна, Эдумдин терефнаан шид гъафнийи. Ва жил шту абцӀнийи. 21Хъа Муавдин халкьдиз паччгьар чпихъди дяви апӀуз гъюрайиваликан деебхьнайи. Вари жилижвувар, кьабидарра, жигьиларра, уч гъапӀнийи ва сяргьятдихъ дерккнийи. 22ГвачӀнин ухди дурар гъудужвиган, ригъди шидʼин акв туврайи, ва шид муавариз ифиси уьруди гьугъубжвнийи.

23– Му ифи ву! – гъапнийи дурари. – Паччгьари дяви гъапӀну хьиди ва сари сар йивну гъакӀну хьиди. Гьан, хюрчʼин алабхь, Муав!

24Хъа муавар израиларин бинайихьна гъафиган, израилар гъудужвнийи ва дурар йивну йикӀуз хъюгънийи, ва муавар гьергнийи. Муавдиъ учӀвну, израилари дурар йивну йикӀувал давам гъапӀнийи. 25Дурари шагьрар гъарагънийи, ва гьарсар эскру гьарсаб ужуб хутӀлиина са-саб гъван гатӀахьнийи, дурар гъванари алацӀайизкьан. Дурари шид айи гъуййир пуч гъапӀнийи ва ужудар гьарар алдатӀнийи. Анжагъ Кир-Харасетдиъ гъвандин цалар чӀвегьентариан гъванар гатӀахьрудари думу шагьур кьялаъ апӀайиз ва дидʼин алархьайиз гъузнайи.

26Муавдин паччагьдиз дявдиъ учв магълуб шулайиб гъябкъиган, дугъу, Эдумдин паччагьдихьинди гъютӀурччвбан бадали, чахъди тур йивуз шлу ургудварж инсан гъадагънийи, амма дугъхьан гъабхьундайи. 27Думуган дугъу чан ерина паччагь духьну ккуни чан сарпи бай гъадагънийи ва шагьрин цалʼин думу гъурбан гъапӀнийи. Думу ляхни израилариз къаршуди зурба ажугълувал арайиз гъабхнийи. Израилари кьяляхъ гъизигнийи, ва дурар чпин жилиина хътаркнийи.

4

Элиш пайгъамбар ва касиб ачӀни хпир

4^1Пайгъамбрарихь урхури гъахьидарикан сарин хпири Элиш пайгъамбриз гьарйир гъапӀнийи:

– Яв гъараваш, йиз жилир, кечмиш гъахьну, ва дугъу РАББИЙИЗ гьюрмат апӀури хьувал увуз аьгъявуз. Хъа гьамус дугъак бурж кайир, йиз кьюрид баярра лукӀʼвализ гъахбан бадали, дуфна+.

2Элиш пайгъамбри дугъаз жаваб тувнийи:

– Увуз фици кюмек апӀуза? Йип узуз, яв хулаъ фу аяв?

– Яв гъараваш-дишагьлийин фукӀа адар, – гъапнийи дугъу, – анжагъ саб бети зейтундин ччим.

3Элиш пайгъамбри дугъаз гъапнийи:

– Гъарах ва яв гъуншйирихьан ичӀи бетйир ккун апӀин, дурар шлубкьан гизаф уч апӀин. 4Хъасин яв ва яв баярин кьяляхъди раккин хъябкь. Бетйириъ ччим убз ва ацӀу бетйир гъирагъдизди гьадагъ.

5Дишагьли гъушнийи, ва чан ва чан баярин кьяляхъди раккин хъябкьнийи. Баяри бетйир хуйи, хъа дугъу чан хулаъ айи бетдиан ччим убзуйи. 6Вари бетйир аццну ккудуркӀиган, дугъу бализ гъапнийи:

– Ча узухьна сабсан бети.

Хъа бали жаваб тувнийи:

– Сарун саб бетира имдар.

Ва ччим рубзувал дийибгънийи. 7АчӀни хпири, душну, Заанурин инсандиз дидкан ктибтнийи, хъа дугъу гъапнийи:

– Гъарах, ччим масу тув ва буржар кидирч, хъа гъубзубдихъ увхьанна яв баярихьан яшамиш хьуз хьидичвухьан.

Элиш пайгъамбар ва девлетлу дишагьли

8Саб ражари Элиш пайгъамбар Шунем гъулаз гъушнийи. Душваъ сар девлетлу дишагьли яшамиш шулайи, дугъу Элиш пайгъамбриз чпихьна уьл ипӀуз теклиф апӀуйи. Ва гьар ражну душвхьантина гъягъруган, думу душваъ уьл ипӀуз дергуйи. 9Дишагьлийи жилириз гъапнийи:

– Узуз аьгъязуз, ухьухьна кми-кмиди гъюру кас Заанурин гирами инсан ву. 10Гъач гъваин бицӀи хал тикмиш апӀухьа ва душваъ дугъаз ахин-леэф, тахта, кусри ва чирагъ дивхьа. Дици гъабхьиш, ухьухьна гъафиган, дугъхьан гьар ражну душваъ гъузуз хьибди.

11Саб ражари Элиш пайгъамбар, думу гъулаз гъафиган, думу хулаз за гъахьнийи ва дахънийи. 12Хъасин чан гъараваш Гиезийиз гъапнийи:

– Дих апӀин гьадму дишагьлийиз.

Гиезийи дишагьлийиз дих гъапӀнийи, ва думу дугъахьна гъафнийи+. 13Элиш пайгъамбри чан гъаравашдиз гъапнийи:

– Дугъаз йип: «Учу бадали гизаф чалишмиш гъахьунва. Фу ужʼвал апӀуча увуз? Белки, уву бадали паччагьдин ясана кьушмин аьхюрин улихь гаф пуча?»

Дишагьлийи жаваб тувнийи:

– Лазим дар, узу йиз халкьдин арайиъ яшамиш шулаза.

14– Дугъаз фу ужʼвал апӀидийкӀан? – гьерхнийи Элиш пайгъамбри.

Гиезийи гъапнийи:

– Хъа магьа, дугъахъ бай хътар, хъа жилир сарун кьабир ву.

15Думуган Элиш пайгъамбри гъапнийи:

– Дих апӀин дугъаз.

Гъаравашди дугъаз дих гъапӀнийи, ва думу раккнаригъ дийигънийи.

16– Гъюру йисан гьаму вахтна, – гъапнийи Элиш пайгъамбри, – уву хилариин яв бай дисидива.

– Ваъ, йиз агъа, – жаваб тувнийи дугъу, – яв гъараваш дишагьлийиз кучӀлар мапӀан, Заанурин инсан!+

17Хъа магьа, думу дишагьлийик бицӀир киршнийи, ва дугъаз хъайисан, гьадму вахтна, бай гъахьнийи. Элиш пайгъамбри гъапиганси.

Шунем гъулʼан вуйи дишагьлийин бай чӀиви хьувал

18Шунем гъулʼан вуйи дишагьлийин бай аьхю гъахьнийи. Саб ражну думу иган убгурайидарихъди хъайи адашдихьна гъафнийи.

19– Ая кӀул! Ая кӀул! – гъапнийи дугъу адашдиз.

Адашди гъаравашдиз амур гъапӀнийи:

– Думу дадайихьна гъайих.

20Гъаравашди бай хилариина за гъапӀнийи ва дадайихьна гъурхнийи. БицӀир дадайин кьамкьариин лисузкьан деънийи, хъасин кечмиш гъахьнийи. 21Дадайи думу за гъапӀнийи ва Заанурин инсандин ахниин дитнийи, раккин хъябкьнийи ва удучӀвнийи. 22Хъасин дугъу чан жилириз дих гъапӀнийи ва гъапнийи:

– Ккун апӀурза, узу Заанурин инсандихьна чкиди гъягъбан ва кьяляхъ гъюбан бадали, узухьна гъаравашарикан сар ва дажи гьаъ.

23– Дугъахьна гъи гъягъюб гьаз ву? – гьерхнийи дугъан жилири. – Гъи я Цийивазлин машквар, я султ йигъ дар.

– Вари ужуйи хьибди, – жаваб тувнийи хпири.

24Дишагьлийи даждиин хъюрар иливнийи ва гъаравашдиз гъапнийи:

– Хъади гъарах. Узу пайизкьан мидийигъан.

25Дурар рякъюъ учӀвнийи ва Заанурин инсандихьна Кармил дагъдиина гъафнийи. Дишагьли ярхла имидитӀан дяркъну, Заанурин инсанди чан гъараваш Гиезийиз гъапнийи:

– Лиг! Гьатму Шунем гъулʼан вуйи дишагьли ву! 26Дугъаз гъаншарди жаргъ ва дугъхьан гьерх: «Уву сагъ вува? Яв жилир сагъ вуйин? Яв бицӀир сагъ вуйин?»

– Сагъ ву, – жаваб тувнийи дишагьлийи.

27Хъа дишагьли Заанурин инсандихьна дагъдиина гъафиган, дугъу Элиш пайгъамбрин ликар хабаъ аънийи. Гиезий, думу гьутӀуркӀбан бадали багахьна гъафнийи, амма Заанурин инсанди гъапнийи:

– Гъит думу! Дугъак аьхю дерд ка, амма РАББИЙИ думу ляхин узхьан жин гъапӀну ва узукна гъапундар+.

28– Узу увкан бай ккун гъапӀнийинхъа, йиз агъа? – гъапнийи дишагьлийи. – Узу увуз «Узу умуд кивуз мигъитан» гъапундайинхъа?

29Элиш пайгъамбри Гиезийиз гъапнийи:

– Чухайин канчӀар чӀуликк ккитӀишв ва хлиз йиз гьяса гъадабгъ ва жаргъ. ФужкӀа алахъиш, салам мутуван, ва, шликӀа увуз салам тувиш, магъадабгъан. БицӀир айи хулаз хъуркьиган, йиз гьяса балин машниин див+.

30Хъа бицӀирин дадайи гъапнийи:

– РАББИЙИИНДИ ва увʼинди ху апӀурза, узу увхъан хътаркидарза.

Думуган Элиш пайгъамбар гъудужвнийи ва дугъахъди гъушнийи.

31Гиезий улихьди гъушнийи, ва дугъу балин машниин гьяса дивнийи, амма гьич сескьан гъабхьундайи. Гиезий Элиш пайгъамбрин улихьна гъафнийи ва дугъаз гъапнийи:

– Бай уягъ гъахьундар+.

32Думуган Элиш пайгъамбар хулаз гъафнийи, бай дугъан ахниин дукӀну дахънайи. 33Думу хулазди учӀвнийи, чан кьяляхъди раккин хъябкьнийи ва РАББИЙИЗ ккарагнийи+. 34Хъасин думу ахниина за гъахьнийи ва балʼин дахънийи – ушвник ушв, уларик улар, хиларик хилар куркӀри. Думу балʼин гьачӀарккиган, балин жандак мани гъабхьнийи+. 35Элиш пайгъамбар улдучӀвнийи, хулаъ улихь-кьяляхъ гъилицнийи ва, ахниина за духьну, балʼин сабсан ражну гьачӀарккнийи. Бали ургубан инчи гъапӀнийи ва улар арццнийи. 36Элиш пайгъамбри Гиезийиз дих гъапӀнийи ва гъапнийи:

– Дишагьлийиз дих апӀин.

Гъаравашди гьаци гъапӀнийи.

Дишагьли гъафиган, Элиш пайгъамбри гъапнийи:

– Гъадагъ яв бай.

37Думу хулазди учӀвнийи, Элиш пайгъамбрин ликарикк дахънийи ва жилиинакьан икрам гъапӀнийи. Хъасин думу, чан бай гъадагъну, гъушнийи+.

Агъу кайи жук

38Хъа Элиш пайгъамбар Гилгализ кьяляхъ гъафнийи. Думу вилаятдиъ думуган гаш абхънайи. Пайгъамбрарихь урхурайидари думу къаршуламиш гъапӀиган, дугъу гъаравашдиз гъапнийи:

– Зурба йигьаг илив ва гьаму инсанариз жук убхь+.

39Дурарикан сар итӀру укӀар уч апӀуз хутӀлиз гъушнийи, ва дугъаз чӀуру гъабгъар гъидихънийи. Дугъу ун абцӀну чӀуру гъабгъар уч гъапӀнийи ва, кьяляхъ гъафиган, саризра дурар фйир вуш аьгъдаршра, жвилли дапӀну, жукук куркнийи. 40Инсанариз жук адабцӀнийи, амма, думу ипӀуз хъюгъюбси, дурари чӀигъар гъапӀнийи:

– Заанурин инсан, йигьгиъ аьжал а! – ва дурари жук ипӀувал дебккнийи.

41Элиш пайгъамбри гъапнийи:

– Хю аьбкъинай.

Дугъу хю йигьгиъ абхьнийи ва гъапнийи:

– Убз жук инсанариз.

Ва йигьгиъ зарар кайиб фукӀа гъубзундайи.

Варж инсан тухъ апӀуб

42Баал-Шалиша шагьриан фуж-вуш сар инсан гъафнийи, ва дугъу Заанурин инсандиз сабпи бегьерин мухан хюйин къаб уьл ва мухан кӀуларин гъварчар гъахнийи.

– Тув инсанариз, гъит ипӀри, – гъапнийи Элиш пайгъамбри гъаравашдиз+.

43– Мурарихъди варж инсан фици тухъ апӀузахъа? – гьерхнийи гъаравашди.

Хъа Элиш пайгъамбри жаваб тувнийи:

– Тув инсанариз, гъит ипӀри. РАББИЙИ гьамци кӀура аьхир: «Дурар тухъ хьиди, ва хъана гъубзидира ву».

44Думуган гъаравашди инсанариз уьлер пай гъапӀнийи. Ва, РАББИЙИН гафнакси, дурари гъипӀнийи, ва хъана гъубзнура вуйи.

5

Нааман гъидкьин уьзрихьан сагъ апӀуб

5^1Нааман Арамдин паччагьдин кьушмин аьхюр вуйи. Чан агъайин улихь думу машгьур ва гьюрмат айи инсан вуйи, гьаз гъапиш дугълантина РАББИЙИ Арамдиз гъалибвал тувуйи. Думу дирбаш эскер вуйи, амма дугъак гъидкьин уьзур кайи+.

2Арамарин дестйири алжагъбарикан сабдиъ Израилиъ бицӀи риш йисирвализ гъидиснийи. Дугъу Наамандин хпириз гъуллугъ апӀурайи. 3Дугъу чан агъа дишагьлийиз гъапнийи:

– Йиз агъа Наамандихьан Самарияйиъ айи пайгъамбар рякъюз гъахьнийиш! Дугъу думу гъидкьин уьзрихьан сагъ апӀидийи.

4Нааман чан агъайихьна гъушнийи ва Израилиан вуйи шуру гъапиб дугъакна гъапнийи.

5– Гьелбетда, гъарах. Узу Израилин паччагьдиз кагъаз бикӀидиза, – жаваб тувнийи Арамдин паччагьди.

Ва Нааман, чахьди йицӀуб талант[*] арснан, йирхьуд агъзур шекел[*] гъизил ва йицӀуб раж палтар гъадагъну, гъушнийи. 6Дугъу Израилин паччагьдиз гъабхи кагъзиъ дибикӀнайи: «Гьаму кагъаз увухьна гъурубкьиган, аьгъю йибхь: узу увухьна йиз гъараваш Нааман уву думу гъидкьин уьзрихьан сагъ апӀбан бадали гъаъназа».

7Израилин паччагь, думу кагъаз гъубхиган, чан палтар дячӀяргъну, дерднак кахънийи. Дугъу гъапнийи:

– ЙикӀуз ва чӀиви апӀуз мегер узу Заанур вуйин? Гъидкьин уьзрихьан сагъ апӀуз дугъу узухьна гьаз гьаъра? Лигай, думу узухъди гъалмагъал ккебгъуз чалишмиш шула!+

8Заанурин инсан вуйи Элиш пайгъамбриз Израилин паччагь дерднак кахънайиваликан гъеебхьиган, дугъу паччагьдиз гьамци пуз гьаънийи:

– Гьаз уву дерднак кахънава? Гьадму инсан узухьна гьаъ, ва дугъаз Израилиъ пайгъамбар айивал аьгъю хьибди.

9Нааман гьяйвнариинди ва дявдин фургънар хъади гъафнийи ва Элиш пайгъамбрин хуларин раккнихь дийигънийи. 10Элиш пайгъамбри дугъахьна гьамци пуз чархачи гьаънийи:

– Гъарах, ургуб ражну Ярдан нирик жикӀ, яв жандак сагъ хьибди ва уву марцц хьидива.

11Амма Наамандик хъял кубчӀвнийи ва, гьамци кӀури, гъушнийи:

– Узу фикир апӀуйза: «пайгъамбар узухьна чарасуз удучӀвиди, дийигъиди, чан Заанур вуйи РАББИЙИЗ ккарагиди, иццрушвлан хил алдатиди ва гъидкьин уьзрихьан узу сагъ апӀиди». 12Дамаск шагьрин багагь хьайи нирар Амана ва Парпар Израилин вари штартӀан ужудар даринхъа? Марцц хьпан бадали, узхьан думу нирарик жикӀуз шулдайинхъа?

Думу кьяляхъ илдицнийи ва хъял кади гъушнийи. 13Наамандин гъаравашар дугъан багахьна гъафнийи ва гъапнийи:

– Агъа, эгер пайгъамбри саб фу-вуш зурба ляхин апӀин гъапнийиш, уву думу ляхин апӀидайвахъа? Хъа дугъу увуз варина-вари гъапну: «ЖикӀ ва марцц хьидива».

14Думуган Нааман гъушнийи ва, Заанурин инсанди чаз гъапиганси, ургуб ражну Ярдан нирик кахънийи, ва дугъан жандак, бабкан духьну имбу бицӀиринси, марцц гъабхьнийи. 15Нааман чан дестера хъади Заанурин инсандихьна кьяляхъ гъафнийи. Дугъу, пайгъамбрин улихь дийигъну, гъапнийи:

– Гьамус узуз аьгъязуз: вари дюнʼяйиъ жара Заанур адар, Израилин ЗаануртӀан. Хъа гьамус, ккун апӀурза, яв гъаравашдихьан пешкеш кьабул апӀин+.

16Пайгъамбри жаваб тувнийи:

– Узу гъуллугъ апӀурайи РАББИЙИИНДИ ху апӀурза, узу фукӀа кьабул апӀидарза.

Думу разивалихъна хуз Нааман фукьан чалишмиш гъахьнушра, пайгъамбри кӀул ккивундайи+.

17Нааманди гъапнийи:

– Эгер уву пешкеш кьабул апӀурдарш, ккун апӀурза увкан: узуз, яв гъаравашдиз, саб жут гъятрари гъабхуз шлубкьан руг туври, гьаз гъапиш узу сарун РАББИЙИЗ дарди, сар заануризра гъурбнар апӀидарза. 18Гъит, РАББИЙИ узлан саб ляхнин хил алдабгъри: йиз паччагьди, чав бут Риммондин ибадатханайиъ ибадат апӀбан бадали учӀвруган, йиз хилхъан бисуру. Ва узура ибадат апӀурза. Узу бут Риммондин ибадатханайиъ ибадат апӀруган, гъит РАББИЙИ узлан дици апӀбан хил алдабгъри.

19– Ислягьвалиинди гъарах, – гъапнийи Элиш пайгъамбри.

Гиезийиз гъидкьин уьзур кивбиинди жаза тувуб

Нааман саб кьадар манзилназ гъушган, 20Заанурин инсан вуйи Элиш пайгъамбрин гъараваш Гиезийи чав чаз гъапнийи: «Йиз агъайи гьаму арамжви Нааман лап гизаф рягьятди, саб жюрейинра пешкешар дидрисди, деетну. РАББИЙИИНДИ ху апӀурза, узу дугъахъ жаргъури хъчӀарккидиза ва дугъхьан фу-вуш бисидиза»+. 21Гиезий Наамандихъ хъчӀарккнийи. Чахьна Гиезий жаргъури гъяркъиган, думу къаршуламиш апӀуз Нааман фургъниан эдеънийи.

– Вари сагъ-саламатди вуйин? – гьерхнийи дугъу.

22Гиезийи жаваб тувнийи:

– Вари сагъ-саламатди ву. Йиз агъайи узу гьамци пуз гьаъну: «Ефраимдин тепйирилан узухьна кьюр урхрур гъафну. Ккун апӀурза увкан, дурариз саб талант[*] арс ва кьюб раж палтар ча».

23– Гьелбетда! Гъадагъ кьюб талант, – гъапнийи Нааманди.

Дугъу Гиезий кьюб шишлиъди кьюб талант арс, кьюб раж палтарра хъади гъадагъуз разивалихъна гъахнийи. Нааманди шишлар чан кьюр гъаравашдихьна тувнийи, ва дурари шишлар Гиезийин улихьди гъурхнийи. 24Тепейиина хъуркьиган, Гиезийи шишлар гъаравашарихьан гъидиснийи ва чан хулазди дивнийи. Гиезийи Наамандин гъаравашар деетнийи, ва дурар гъушнийи. 25Хъасин думу чан агъа Элиш пайгъамбрихьна гъушнийи ва дугъан улихь дийигънийи.

– Уву наан айва, Гиезий? – гьерхнийи Элиш пайгъамбри.

– Яв гъараваш наанкӀа гъушундар, – жаваб тувнийи Гиезийи.

26Амма Элиш пайгъамбри дугъаз гъапнийи:

– Уву къаршуламиш апӀуз думу инсан фургъниан эдеъруган, мегер йиз рюгь увухъди хътайкӀан? Арс бисуз ясан палтар, зейтундин гьарар, тӀумтӀин багълар, сюрйир, лижар, гъараваш жилар ясан гъараваш дишагьлийир кьабул апӀуз вахт вуйинхъа? 27Гъит, Наамандин гъидкьин уьзур увук ва яв насларик гьаргандиз кубчӀври.

Ва Гиезий Элиш пайгъамбрихьан удучӀвруган, думу гъидкьин уьзриан, йифси, лизи духьнайи.

6

Шидʼин уьлюбхю екӀв

6^1Пайгъамбрарихь урхурайидари Элиш пайгъамбриз гъапнийи:

– Хъебехъ, яв хликкди учу яшамиш шулайи мушваъ учуз йишв гьубкӀрадарчуз. 2Учуз Ярдан нирихъна гъягъюз, душвхьан гьарсари саб хамхар хуз ва учуз яшамиш шлу йишв тикмиш апӀуз ихтияр тув.

– Гъарахай, – гъапнийи дугъу.

3Думуган урхурайидарикан сари гъапнийи:

– Ич агъа, увхьан учухъди гъюз шуйкӀан?

Элиш пайгъамбри гъапнийи:

– Узу гъидиза.

4Элиш пайгъамбар дурарихъди гъушнийи. Дурар Ярдан нирихъна хъуркьнийи, ва дурари гьарар алдатӀуз хъюгънийи. 5Дурарикан сари гьар алдабтӀурайиган, екӀв рижвналар ултӀубчӀвнийи ва штукк ккабхънийи.

– Агь, йиз агъа! ЕкӀв жарарихьан вахтназ гъадабгънайиб вуйиз аьхир! – чӀигъ гъапӀнийи дугъу.

6Заанурин инсанди гьерхнийи:

– Наанди абхънийи думу?

Дугъу йишв улупиган, Элиш пайгъамбри гьарин кюл ктабтӀнийи ва душвазди гатӀабхьнийи. ЕкӀв штуин уьлюбхнийи.

7– Гъадабгъ думу, – гъапнийи Элиш пайгъамбри.

Думу касди хил гьачӀабккнийи ва екӀв гъадабгънийи.

Арамар кур апӀуб

8Арамдин паччагьди Израилихъди дяви апӀури гъахьнийи. Багахь гъуллугъ апӀурайидарихъди гаф-чӀал дапӀну, дугъу гъапнийи:

– Узу наан-вуш душваъ бина йивидиза.

9Элиш пайгъамбри, Заанурин инсанди, Израилин паччагьдихьна гьамци пуз чархачи гьаънийи:

– Думу йишвʼхьантина гъягъруган, ихтият апӀин, гьаз гъапиш дина арамар ктучӀвура.

10Израилин паччагьди Заанурин инсанди чаз улупу йишвар ахтармиш апӀуйи. Элиш пайгъамбри паччагьдиз ихтият хьпан гьякьнаан хабар саб-кьюб ражну хъадапӀну имдайи, ва паччагь дицисдар йишварихь ихтиятди шуйи. 11Арамдин паччагьдик аьхю гъалаб кабхънийи. Дугъу чан багахь гъуллугъ апӀурайидар уч гъапӀнийи ва дурарихьан гьерхнийи:

– Ихь инсанарикан Израилин паччагьдин терефкар фуж вуш, узукна пидичва?

12Багахь гъуллугъ апӀурайидарикан сари гъапнийи:

– ФужкӀа, йиз агъа вуйи паччагь. Израилин паччагьдихьна гьятта уву яв дахъру хулаъ гъапӀу гафарра кмиди рукьрур – му Израилиъ айи пайгъамбар Элиш ву.

13– Гъарахай ва, узу инсанар гьаъну думу дисбан бадали, думу наан аш, аьгъю апӀинай, – амур гъапӀнийи паччагьди.

Дугъаз хабар тувнийи:

– Думу Дутан шагьриъ а+.

14Паччагьди дина атлуйир, дявдин фургънар ва аьхю кьадар кьушум гьаънийи. Дурар йишвну гъафнийи, ва дурари шагьур кьялаъ апӀнийи. 15ГвачӀнин ухди Заанурин инсан гъудужвруган ва лигруган, шагьур атлуйири ва дявдин фургънари кьялаъ апӀнайи.

– Агь, йиз агъа, ухьу фу апӀиди? – гьерхнийи гъаравашди.

16Пайгъамбри жаваб тувнийи:

– ГучӀ мапӀан, ухьухъди хъайидар дурарихъди хъайидартӀан гизаф ву.

17Элиш пайгъамбри дюаь гъапӀнийи:

– РАББИ, дугъаз рябкъбан бадали, дугъан улар арцц!

РАББИЙИ гъаравашдин улар арццнийи. Думу гъилигнийи ва дугъаз Элиш пайгъамбрилан ва вари дагъдилан юкьуб тереф цӀин гьяйвнар ва дявдин фургънар илтӀикӀнади гъяркънийи. 18Душмнар чаина диш гъахьиган, Элиш пайгъамбар РАББИЙИЗ ккарагнийи:

– Гьаму инсанар кур апӀин.

Ва РАББИЙИ дурар, Элиш пайгъамбри ккун гъапӀганси, кур гъапӀнийи+. 19Элиш пайгъамбри душмнин эскрариз гъапнийи:

– Му думу рякъ ва му думу шагьур дар. Узухъди гъачай, ва узу учву агурайи инсандихьна учву гъахидиза.

Дугъу дурар Самария шагьриз хъади гъафнийи. 20Дурар шагьриъ учӀвиган, Элиш пайгъамбри гъапнийи:

– РАББИ, гьаму инсанарин улар, дурариз рябкъюз хьпан бадали, арцц.

РАББИЙИ дурарин улар арццнийи, ва дурариз чпи Самарияйиъ айивал гъябкънийи. 21Израилин паччагьди, дурар гъяркъиган, Элиш пайгъамбрихьан гьерхнийи:

– Гьамрар йивну йихузахъа, йиз агъа? Йивну йихузахъа?

22– Ваъ, яв турихъди ва деккуйихъди гъидисдар вуйинхъа дурар? Уву дурар йивну йихидарва. Дурариз уьл ва шид тув, гъит, ипӀри, убхъри ва чпин агъайихьна кьяляхъ гъарахри, – жаваб тувнийи дугъу+.

23Думуган паччагьди дурариз аьхю дем[*] гьязур гъапӀнийи. Дурари ипӀбахъан ва убхъбахъан дурар деетнийи, ва дурар чпин агъайихьна кьяляхъ гъушнийи. Дидхъантина Арамдиан вуйи дестйир Израилин жилиина алжагъундайи.

Кьялаъ апӀнайи Самарияйиъ гаш абхъуб

24ЦӀиб вахтналан Арамдин паччагь Бен-Гьадад, кьушум уч дапӀну, дявдиз удучӀвнийи, ва дугъу Самария кьялаъ апӀнийи+. 25Шагьриъ пис гаш абхънийи. Шагьур кьялаъ апӀнайивал гьадмукьан вахтна давам гъабхьнийики, даждин кӀул миржцӀур шекел арснахъ[*], хъа саб гъабраъ айи луфран кӀетӀрем хьуб шекелихъ[*] масу тувуйи.

26Израилин паччагь шагьрин цалʼинди гъягъюрайиган, сар дишагьлийи дугъаз чӀигъ гъапӀнийи:

– Узуз кюмек апӀин, йиз агъа вуйи паччагь!+

27Паччагьди жаваб тувнийи:

– Эгер РАББИЙИ увуз кюмек апӀурадарш, узу увуз кюмек наънан абгуру? Раццхъан? ТӀумтӀар кчӀюкьру йишвʼан?

28Хъасин паччагьди гьерхнийи:

– Фу гъабхьну?

Дишагьлийи жаваб тувнийи:

– Магьа гьаму дишагьлийи узуз гъапнийи: «Ча яв бай, гъи думу итӀидихьа, хъа закур йиз бай итӀидихьа». 29Учу йиз бай гъурхьнийча ва гъитӀнийча. Хъайигъан узу дугъаз гъапнийза: «Ча яв бай, ухьу думу итӀидихьа». Амма дугъу чан бай жин гъапӀнийи.

30Дишагьлийин гафар деерхьну, паччагьди дерд хьувалиан чан палтар гъячӀяргънийи. Хъа паччагь цалʼин алди хьпаз лигну, халкьдиз дугъан жандиин ирин ккуртт[*] гъябкънийи. 31Паччагьди гъапнийи:

– Эгер Шафатдин бай Элишдин кӀул гъи чан гъюнариин гъубзиш, гъит Заанури узуз ижми жаза туври.

32Дугъу чан терефнаан чархачи гьаънийи.

Хъа Элиш пайгъамбар чан хулаъ деънайи ва дугъахъди яшлуйир хъайи. Гьаънайи чархачи хъуркьайиз, Элиш пайгъамбри яшлуйириз гъапнийи:

– Лигай, инсан гъачӀи касди йиз кӀул алдабтӀуз инсан гьаъна! Чархачи гъафиган, лигай гьа, раккин хъябкьяй ва дугъан улихь хъябкьну гъибтай. Чархачийин кьяляхъди хъайи сес дугъан агъайин даринхъа? 33Элиш пайгъамбри яшлуйирихъди гафар апӀури имиди, чархачи дугъахьна гъафнийи ва гъапнийи:

– Му бала РАББИЙИХЬАН ву. Мушвхъантина РАББИЙИК умуд кивну йиз гьаз вухъа?

7

7^1Амма Элиш пайгъамбри гъапнийи:

– РАББИЙИН гафнахъ хъебехъ. РАББИЙИ гьамци кӀура: «Закур гьаму вахтназ Самарияйин урнарихъ ужубсиб хюйин сат[*] саб шекел[*] арснахъ ва кьюб сат мух саб шекел арснахъ масу тувди».

2Израилин паччагьдин хъугъвал али гъуллугъчийи Заанурин инсандиз гъапнийи:

– Хъебехъ, гьятта РАББИЙИ заварин унчӀвар арццну, мархь гъубгъишра, думу ляхин мукьан ухди хьуз мумкин дар!

– Увуз думу ляхин яв улариинди рябкъидивуз, амма ипӀидарва! – жаваб тувнийи Заанурин инсанди+.

Кьялаъ аувалин аьхир

3Шагьрин урнарин улихь юкьур гъидкьин уьзур кайидар хьади гъахьнийи. Дурари сари сарикна гъапнийи:

– Ухьу мушвахь гьаз деъру ва аьжлиз ккилигуру? 4Эгер ухьу шагьриз гъушиш, душваъ гаш абхъна, ва ухьу кечмиш хьиди. Мушвахь ухьу гъузишра, ухьу кечмиш хьиди. Гъачай, арамарин бинайиз гъягъюхьа ва йисирвалиъ учӀвхьа. Эгер дурари ухьуз рягьим гъапӀиш, чӀивиди гъузидихьа, хъа дарапӀиш, кечмиш хьидихьа.

5Лавландин вахтна мурар гъудужвнийи ва арамарин бинайиз гъушнийи. Дурар бинайин гъирагъдихъна хъуркьиган, душваъ фужкӀа адайи. 6Гьаз гъапиш, Раббийи арамариз дявдин фургънарин, гьяйвнарин ва зурба кьушмин сесер ерхьруганси гъапӀнийи. Арамари сари сарикна гъапнийи:

– Му, ухьʼин алархьбан бадали, Израилин паччагьди хетт ва египет паччгьар пулихъ дидисна!+

7Чадрар, гьяйвнар ва дажйир дирчну, арамар лавландин вахтна гьергнийи. Дурари бина чан айиганси дипнийи, ва дурар гьергбиинди къутармиш гъахьнийи.

8Гъидкьин уьзур кайидар бинайихъна хъуркьнийи ва чадрарикан сабдикк ккучӀвнийи. Дурари ацӀайизкьан гъипӀнийи, гъубхънийи ва душвккан, арс, гъизил ва палтар хьади, гъушнийи. Дурар жин гъапӀнийи. Хъасин дурар кьяляхъ гъафнийи ва жара чадрикк ккучӀвнийи, душвкканра фу-вуш гъадабгъну, гъушнийи ва думура жин гъапӀнийи. 9Хъасин дурари сари сарикна гъапнийи:

– Ухьу дюз апӀурадархьа. Гъи ужудар хабрарин йигъ ву, хъа ухьу дурар ухьухь гъитрахьа. Ухьу ахсрар ккивайиз ккилигиш, ихь тахсир хьибди. Гьамусяаьт гъягъидихьа ва му ляхникан паччагьдин гъалайиъ хабар тувдихьа.

10Дурар гъушнийи, шагьрин урнарихъ хъайи гъаравлариз дих гъапӀнийи ва дурариз гъапнийи:

– Учу арамарин бинайиз гъушунча, хъа душваъ фужкӀа рякъюрадар, саринра сес адар, анжагъ гьяйвнар ва дажйир китӀна, чадрар чпин айиганси ими.

11Урнарихъ хъайи гъаравлари дидкан паччагьдин гъалайиъ хабар дебккнийи. 12Паччагь йишвну гъудужвнийи, ва дугъу чан багахь гъуллугъ апӀурайидариз гъапнийи:

– Арамари фу гъапӀнуш, узу учвуз пидиза. Ухьуз гашди вуйивал дурариз аьгъя, гьаддиз дурар бинайиан удучӀвну ва чюлиъ жин гъахьну. Дурари фикир апӀура: «Израилар шагьриан удучӀвиди, ухьу дурар чӀивиди дисидихьа ва шагьриъ учӀвидихьа».

13Паччагьдин багахь гъуллугъ апӀурайидарикан сари гъапнийи:

– Мушваъ гьеле сагъди гъуздарра, гьамусдиз гъийихдарси, йихиди аьхир. Гъит, имбу гьяйвнарикан хьуб гьяйвниинди гъарахри ва, фу дубхьнаш, аьгъю апӀри.

14Израилари кьюб дявдин фургъун ва гьяйвнар гьязур гъапӀнийи, ва паччагьди дурар Арамдин кьушмин кьяляхъди гьаънийи. Фургъунчйириз дугъу амур гъапӀнийи:

– Гъарахай ва, фу гъабхьнуш, аьгъю апӀинай.

15Дурар Арамдин кьушмин шилариъди тап Ярдан нирихъна гъушнийи. Дурариз вари рякъюъ арамарин чиб лап гьялакди гьергруган дирчу гизаф палтар ва жара герек вуйи шейʼар гъяркънийи. Гьаънайидар кьяляхъ гъафнийи, ва дурари чпиз гъябкъюбдикан паччагьдиз хабар тувнийи. 16Халкь шагьриан удубчӀвнийи ва арамарин бина тӀараш гъапӀнийи. РАББИЙИН гафнаъ дупнайиганси, саб сат ужубсиб хю саб шекелихъ ва кьюб сат мух саб шекелихъ масу тувуз хъюгънийи. 17Хъа паччагьди чан хъугъвал али гъуллугъчи шагьрин урнарихъ къайда уьбхрурди дерккнийи, ва душвахъ инсанарин дестейи думу ликариккан гъапӀнийи. Душвахь думу кечмиш гъахьнийи. Му ляхин, паччагь чахьна гъафиган, Заанурин инсанди гъапиганси гъабхьну+. 18(Заанурин инсанди думуган гъапнийи: «Закур гьаму вахтназ Самарияйин урнарихъ ужубсиб хюйин сат саб шекелихъ ва кьюб сат мух саб шекелихъ масу тувиди». 19Хъа думу гъуллугъчийи Заанурин инсандиз гъапнийи: «Хъебехъ, гьятта РАББИЙИ заварин унчӀвар арццну, мархь гъубгъишра, думу ляхин мукьан ухди хьуз мумкин дар!» Думуган Заанурин инсанди жаваб тувнийи: «Увуз думу ляхин яв улариинди рябкъидивуз, амма ипӀидарва!») 20Дугъʼин гьациб ляхин улубкьнура вуйи: инсанарин дестейи думу урнаригъ ликариккан гъапӀнийи, ва думу кечмиш гъахьнийи.

8

Шунем гъулʼан вуйи дишагьлийин жил кьяляхъ апӀуб

8^1Чав бай чӀиви гъапӀу дишагьлийиз Элиш пайгъамбри гъапнийи:

– Яв хизан хъади гъарах ва, увхьан наан шулуш, гьадушваъ бина йив, гьаз гъапиш РАББИЙИ уьлкейиина ургуд йисан давам шлу гаш гьапӀна+.

2Дишагьлийи Заанурин инсанди кӀуруганси гъапӀнийи. Хизан хъади душну, думу ургуд йисан филистимарин жилиин яшамиш гъахьнийи.

3Ургуд йислан думу филистимарин жилилан кьяляхъ гъафнийи ва чан хулар ва жил кьяляхъ тувуб ккун апӀуз паччагьдихьна гъушнийи. 4Хъа паччагьди думу вахтна Заанурин инсандин гъараваш Гиезийихъди сюгьбат гъабхуради гъахьну. Паччагьди гъапнийи:

– Элиш пайгъамбри гъапӀу вари машгьур ляхнарикан узуз кидибт+.

5Гиезийи паччагьдиз, Элиш пайгъамбри дукӀнайир фици чӀиви гъапӀнуш, гьаддикан ктибтурайи. Гьадму вахтна, Элиш пайгъамбри шлин бай чӀиви гъапӀнуш, гьадму дишагьли паччагьдикан чан хулар ва жил кьяляхъ тувуб ккун апӀуз гъафнийи. Гиезийи гъапнийи:

– Магьа гьаму ву гьадму дишагьли, йиз агъа вуйи паччагь, хъа му дугъан Элиш пайгъамбри чӀиви гъапӀу бай ву.

6Паччагьди дишагьлийихьан гьерхбар-хъерхбар гъапӀнийи, дишагьлийи паччагьдиз вари ктибтнийи. Думуган паччагьди дишагьлийин ляхниз лигуз гьяким тяйин гъапӀнийи. Паччагьди гъапнийи:

– Мугъаз ади гъабхьиб вари кьяляхъ апӀин, хъа гьацира думу уьлкейиан гъушу йигълан гъийин йигъаз дугъан жилилан гъадагъу вари гъазанжарра.

Бен-Гьадад йивну йикӀуб

7Элиш пайгъамбар Дамаскдиз Арамдин паччагь Бен-Гьадад иццурайиган гъафнийи. «Мина Заанурин инсан дуфна», – хабар тувнийи паччагьдиз+. 8Паччагьди Хазаилиз гъапнийи:

– Увухьди пешкеш гъадабгъ ва Заанурин инсан къаршуламиш апӀуз гъарах. Дугълантина РАББИЙИХЬАН, узу гьаму уьзрихьан сагъ шулуш, гьерх+.

9Хазаил, пешкешди ягъчӀвур девейин гъагъар Дамаскдин варитӀан ужударсдар шейʼар гъадагъну, Элиш пайгъамбар къаршуламиш апӀуз гъушнийи. Думу Элиш пайгъамбрихьна гъафнийи, дугъан улихь дийигънийи, ва дугъу гъапнийи:

– Яв бай[*] Бен-Гьададди, Арамдин паччагьди, узу увхьан, думу гьаму уьзрихьан сагъ шулуш, гьерхуз гьаъну.

10Элиш пайгъамбри гъапнийи:

– Гъарах ва дугъаз йип: «Уву чарасузди сагъ хьидива». Амма РАББИЙИ узуз гьякьикьатдиъ думу йикӀрувал ачмиш гъапӀну.

11Элиш пайгъамбар Хазаилиз, дугъаз нач хьайизкьан, ул алдадабгъри, гъилигнийи. Думуган Заанурин инсан гъишнийи.

12– Йиз агъа гьаз ишура? – гьерхнийи Хазаили.

Элиш пайгъамбри жаваб тувнийи:

– Гьаз гъапиш, уву израилариз фициб писвал апӀуруш, узуз аьгъязуз. Уву дурарин гъалйирик цӀа кипдива, дурарин жигьилар турихъди йивну йихидива, дурарин никкдихъ хъайи бицӀидар жиликан йивидива ва дурарин бицӀир кайи дишагьлийирин фунар турихъди уркидива+.

13Хазаили гъапнийи:

– Анжагъ хутӀан дару яв гъаравашдихьан гьадмукьан аьхю ляхин апӀуз хьибдин?

– Уву Арамдин паччагь шлувал РАББИЙИ узуз ашкар гъапӀну, – жаваб тувнийи Элиш пайгъамбри+.

14Думуган Хазаил Элиш пайгъамбрихьан гъушнийи ва чан агъайихьна гъафнийи. Бен-Гьададди гьерхнийи:

– Фу гъапунвуз Элишди?

Хазаили жаваб тувнийи:

– Дугъу узуз уву чарасузди сагъ хьиди гъапну.

15Хъайигъан Хазаили леэф штухъди кьяши гъапӀнийи ва дидихъди паччагьдин маш элебкнийи. Паччагь гъакӀнийи. Хъа Хазаил дугъан йишвʼин паччагь гъахьнийи.

Ягьудайин паччагь Ярам

16Ахавдин бай Юрам паччагьди Израилиъ паччагьвал апӀбан хьудпи йисан, Ярам Ягьудайиъ паччагьвал апӀуз хъюгънийи. Гьеле дугъан адаш Югьушафат Ягьудайин паччагьди имийи. 17Паччагь шлуган, Ярамдин сумчӀурна кьюд йис вуйи, ва дугъу Ерусалимдиъ миржид йисан паччагьвал гъапӀнийи. 18Думу, Ахавдин тухумдихъан мисал гъадабгъну, Израилин паччгьарин рякъюъди гъушнийи, гьаз гъапиш Ахавдин риш чаз хпирди гъадагънийи. Дугъу РАББИЙИН уларикк писвал апӀуйи+. 19Амма Чан гъараваш Давуддин гьюрматназ РАББИЙИЗ Ягьуда талаф апӀуз ккунди адайи. РАББИЙИ Давуддиз дугъан насларин гамдигъ цӀа уьбхюз гаф тувнийи+.

20Ярамдин вахтари Эдум уьлкейин халкь Ягьудайи идара апӀбаз къаршуди удубчӀвнийи, душваъ дурари чпиз паччагь дерккнийи+. 21Думуган Ярам чан вари дявдин фургънар хъади Цаир шагьриз гъушнийи. Эдумари думу душваъ кьялаъ аънийи. Йишвну Ярам эдумарин дявдин фургънариин алархьнийи. Амма Ярамдин кьушум хулаз гьебгнийи. 22Гьамусра[*] Эдум уьлке Ягьудайин идара апӀбаз мютӀюгъ дубхьнадар. Гьадму саб вахтна Ливна шагьур Ягьудайиз къаршуди удубчӀвнийи.

23Ярамди паччагьвал гъапӀу вахтнан гьядисйирикан ва дугъан ляхнарикан «Ягьудайин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна. 24Ярам чан архйирихъди архаин гъахьну ва Давуддин Шагьриъ накьвдик кивну. Ярамдин бай Ахазия дугъан кьяляхъ паччагь гъахьну.

Ягьудайин паччагь Ахазия

25Ахавдин бай Юрамди Израилиъ паччагьвал апӀурайи йицӀикьюдпи йисан Ягьудайиъ Ярамдин бай Ахазияйи паччагьвал апӀуз хъюгънийи. 26Учв паччагь шлуган, Ахазияйин къанна кьюд йис вуйи, ва дугъу Ерусалимдиъ сад йисан паччагьвал гъапӀнийи. Дугъан дадайиз Аталия кӀуйи, думу Израилин паччагь Омрийин худул вуйи+. 27Ахазия Ахавдин тухумдин рякъюъди гъягъюйи. Дугъу, Ахавдин тухумдихъан нумуна гъадабгъну, РАББИЙИН уларикк писвал апӀуйи, дугъу Ахавдин риш чаз хпирди гъадагънийи аьхир.

28Ахавдин бай Юрамдихъди Ахазия Арамдин паччагь Хазаилихъди дяви апӀуз Галаад вилаятдин Рамот шагьриккна гъягъюйи. Арамари Юрамдиз зийнар гъапӀнийи+. 29Юрам паччагь, Арамдин паччагь Хазаилихъди Рамотдикк дявдиъ чаз гъапӀу зийнар сагъ апӀбан бадали, Изреелиз кьяляхъ гъафнийи.

Ярамдин бай, Ягьудайин паччагь Ахазияра, зийнар духьнайи Юрамдиин, Ахавдин балʼин, улуркьуз Изреелиз гъушнийи.

9

Егьуйикан Израилин паччагь хьуз ччим ктатуб

9^1Элиш пайгъамбри чахь урхурайидарикан сариз дих гъапӀнийи ва гъапнийи:

– Чухайин канчӀар чӀуликк ккитӀишв, ччим айи гьаму гъаб гъадабгъ ва Галааддин Рамот шагьриз гъарах+. 2Дина хъуркьиган, душваъ Югьушафатдин бай, Нимшийин худул Егьу аг. Дугъан багахьна гъарах ва дустарихьан жаради думу айтӀан хулаз хъади гъарах+. 3Гьаму гъаб гъадабгъ, дугъан кӀулʼин ччим улубз ва йип: «Гьамци кӀура РАББИЙИ: „Узу увкан Израилин паччагь хьуз ччим ктатураза“». Хъасин раккин абцц ва, кьан дарапӀди, гьерг!+

4Жигьил пайгъамбар Галааддин Рамотдиз гъушнийи. 5Думу дина гъафиган, дугъаз сатӀиди деънайи кьушмин аьхюрар гъяркънийи.

– Увуз хабар казук, кьушмин аьхюр, – гъапнийи дугъу.

– Учкан шлиз? – гьерхнийи Егьуйи.

– Увуз, – жаваб тувнийи дугъу.

6Егьу гъудужвнийи ва хулан айитӀинди гъушнийи. Пайгъамбри Егьуйин кӀулʼин ччим улубзнийи ва гъапнийи:

– Гьамци кӀура Израилин Заанур вуйи РАББИЙИ: «Узу увкан РАББИЙИН халкьдин, Израилин паччагь хьуз ччим ктатураза. 7Яв агъа вуйи Ахавдин тухум терг апӀин. Думу Йиз кьисас хьибди, фицики Ахавдин хпир Изавели Йиз пайгъамбрарин ва жара Йиз гъаравашарин ифи удубзну+. 8Ахавдин вари тухум йибхиди. Узу Израилиъ Ахавдин вари жилижвувар – лукӀра, азад вуйирра – терг апӀидиза. 9Узу Ахавдин тухум Наватдин бай Яравамдин тухумдиз ва Ахияйин бай Баашайин тухумдиз ухшар апӀидиза+. 10Хъа Изавел Изреел кӀуру йишваъ хуйири итӀиди, ва сарира думу накьвдик кивидар».

Гьаму гафар гъапи пайгъамбар, раккин абццну, гьергнийи+. 11Егьу агъайин гъаравашарихьна гъафиган, дурарикан сари дугъхьан гьерхнийи:

– Вари ужуйи вуйин? Гьадму авали увухьна гьаз гъафнийи?

– Думу фицир инсан вуш ва дугъхьан фу пуз шулуш, учвузра аьгъячвуз, – жаваб тувнийи Егьуйи.

12– Ваъ, дици дар! – гъапнийи дурари. – Кидибт учуз.

Егьуйи гъапнийи:

– Дугъу узуз гъапнийи: «Гьамци кӀура РАББИЙИ: „Узу увкан Израилин паччагь хьуз ччим ктатураза“».

13Дурар гьялак гъахьнийи, чухйир гъадагънийи ва Егьуйин улихь умбрариъ дурар ккирчнийи. Хъасин дурари кӀарчсиб зурна гъивнийи ва чӀигъар гъапӀнийи:

– Егьу паччагь гъахьну!+

Юрам паччагь йивну йикӀуб

14Югьушафатдин бай, Нимшийин худул Егьуйи Юрамдиз къаршуди жини йикьрар гъапӀнийи. (Юрамди ва Израилин вари кьушми Галааддин Рамот шагьур Арамдин паччагь Хазаилихьан уьбхюрайи+. 15Амма Юрам паччагь Изреелиз, чаз Арамдин паччагь Хазаилихъди дявдиъ гъахьи зийнар сагъ апӀбан бадали, кьяляхъ дуфнайи.) Егьуйи гъапнийи:

– Эгер учву йиз тереф бисуруш, гьич саризра шагьриан удучӀвуз ва Изреелиъ хабар дабгъуз мигъитанай.

16Егьу дявдин фургъниъ эънийи ва Изреелиз гъушнийи, гьаз гъапиш душваъ зийнар духьнайи Юрам дахънайи, Ягьудайин паччагь Ахазия дугъʼин улуркьуз дуфнайи. 17Изреелиъ чӀвурдʼин али гъаравли, чаз Егьуйин эскрар фици багахь шулаш гъяркъиган, чӀигъ гъапӀнийи:

– Узуз эскрар рякъюразуз.

Юрамди амур гъапӀнийи:

– Дурариз гъаншарди атлу гьаъ. Гъит гьерхри: «Ислягьвалиинди вучва?»

18Атлу Егьуйиз гъаншарди гъушнийи, ва дугъу гъапнийи:

– Учву ислягьвалиинди вуш, паччагьди гьерхра.

– Яв ислягьвалихъ фу хъаяв? – жаваб тувнийи Егьуйи. – Узухъди гъач.

Гъаравли хабар дебккнийи:

– Чархачи дурарихьна гъурукьну, амма кьяляхъ хътаркурадар.

19Думуган паччагьди кьюрпи атлу гьаънийи. Дурарин багахь духьну, дугъу гъапнийи:

– Учву ислягьвалиинди вуш, паччагьди гьерхра.

– Яв ислягьвалихъ фу хъаяв? – жаваб тувнийи Егьуйи. – Узухъди гъач.

20Гъаравли хабар дебккнийи:

– Чархачи дурарихьна гъурукьну, амма кьяляхъ хътаркурадар. Хъа улихьди гьяйвниинди жаргъурайи инсан Нимшийин худул Егьуйиз ухшар ву. Дугъу деллу духьнайириси гьяйван хъапӀра.

21– Йиз дявдин фургъникк гьяйвнар ккитӀай, – амур гъапӀнийи Юрамди.

Фургъникк гьяйвнар ккитӀиган, Израилин паччагь Юрам ва Ягьудайин паччагь Ахазия дявдин фургънариъди Егьуйиз гъаншарди гъушнийи. Дурариз Егьу Изреелиан вуйи Навотдин вуди гъабхьи хутӀлиин алахънийи+. 22Егьу дяркъну, Юрамди гьерхнийи:

– Уву ислягьвалиинди вува, Егьу?

– Бутариз ибадат апӀувал ва яв дада Изавелин сюгьюрчивал артухъ шули имиди, гьапӀру ислягьвал? – жаваб тувнийи Егьуйи.

23Юрам кьяляхъ илдицнийи ва, «Хаинвал гъапӀну, Ахазия!» чӀигъар апӀури, гьергуз хъюгънийи.

24Егьуйи деккуйиз гъизигнийи ва Юрамдин йирфарин арайиъ чӀимир гъивнийи. ЧӀимир дугъан кӀвак кубкӀнийи, ва думу дявдин фургъниъ кьамкьарихъди деънийи. 25Егьуйи чан гъуллугъчи Бидхъариз гъапнийи:

– За апӀин думу ва Изреелиан вуйи Навотдин вуди гъабхьи хутӀлиина гатӀахь. КӀваин илмияв, узуна уву дугъан адаш Ахавдихъди дявдин фургънарихъди гъягъюрайиган, РАББИЙИ дугъкан гьамцдар улихь ккимиди вуйи гафар гъапнийи. 26РАББИЙИ дугъаз гъапнийи: «Накь Узуз Навотдин ва дугъан баярин ифи гъябкъюнзуз, ва Узу увлан дидин кьисас чарасузди гьаму хутӀлиин алдабгъидиза». Гьаци вуйиган, за апӀин думу ва гьадму хутӀлиина гатӀархь, РАББИЙИН гафнаъ дупнайиганси+.

Ахазияйин аьжал

27Гъабхьи ляхин дябкъну, Ягьудайин паччагь Ахазия Бет-Хагган шагьриз вуйи рякъюъди гьергнийи. Егьу дугъахъ, «Гьамура йивну йикӀай!» чӀигъар апӀури, хъергнийи. Инсанари Ахазияйиз Ивлеам шагьрин багахь хьайи Гур кӀуру машнакна за шлу рякъюъ зиян гъапӀнийи. Амма думу Мегиддо шагьриъ жин гъахьнийи. Душваъ думу гъакӀнийи. 28Гъаравашари думу дявдин фургъниъди Ерусалимдиз гъурхнийи ва Давуддин Шагьриъ чан архйирихъди гюмбетдиъ кивнийи+. 29(Ахавдин бай Юрамдин паччагьвалин йицӀисадпи йисан Ягьудайин паччагь Ахазия вуди гъахьнийи.)

Изавел йикӀуб

30Егьу Изреелиз гъушнийи. Дидин гьякьнаан Изавелиз гъеебхьиган, дугъу уларикан рангар ктатнийи, кушар гъужвурхнийи, ва думу унчӀвхъан лигуз хъюгънийи. 31Егьу урнариан учӀвиган, Изавели гьерхнийи:

– Ислягьвалиинди уву дуфнава, чан агъа йивну гъакӀи кьюрпи Зимри[*]+?

32Егьу унчӀваз гъилигнийи, ва дугъу гъапнийи:

– Узхъан фуж ву? Фуж?

УнчӀвʼан кьюр ясана шубур гъараваш гъилигнийи.

33– Думу исизди гатӀахьай! – гъапнийи Егьуйи.

Дурари Изавел унчвӀʼан исизди гатӀархьнийи, ва дугъан ифи цаларик ва гьяйвнарик кибчнийи. Гьяйвнари думу ликариккан гъапӀнийи.

34Егьу шагьриъ учӀвнийи, уьл гъипӀнийи, гъубхънийи. Хъасин дугъу гъапнийи:

– Гьадму няняти агай ва накьвдик кивай, фици вушра думу паччагьдин риш ву+.

35Изавел накьвдик кивуз гъушиган, дугъан келлетӀан, ликартӀан ва хиларин кабартӀан фукӀа гъибихъундайи. 36Кьяляхъ гъафидари Егьуйиз ктибтнийи. Егьуйи гъапнийи:

– Му РАББИЙИ Тишбайиан вуйи Чан гъараваш Илʼясдин мелзналан гъапи гаф ву: «Изреелин жилʼин хуйири Изавелин жандак ипӀиди+. 37Изавелин майит Изреелин жилиин хутӀлиъ айи пейинси хьибди, гьаци вуйиган, гьич сарира „Му Изавел ву“ пидар».

10

Ахавдин тухум терг апӀуб

10^1Самарияйиъ Ахавдин ургцӀур бай айи. Егьуйи кагъзар гъидикӀнийи ва дурар Самарияйиз Изреелин гьюкумдрариз, гьюрматлу яшлуйириз ва Ахавдин баярин тербиячйириз хътаънийи. Дугъу кагъзиъ дибикӀнайи:+

2– Учвухъди ичв паччагьдин баяр хъачвухъди, ичв дявдин фургънар ва гьяйвнар, мюгькам дапӀнайи шагьур ва яракь айичв. 3Гьаддиз ичв агъайин баярикан ужурсир ва лайикьлу вуйирсир кадагъай ва чан адашдин тахтниин дитай. Хъасин ичв агъайин тухум бадали дяви апӀинай.

4Амма дурариз лапра гизаф гучӀ гъабхьнийи, ва дурари гъапнийи:

– Кьюр паччагьдихьан дугъаз къаршуди дийигъуз гъабхьундар, хъа ухьхьан фици хьибди?

5Гъалайин ляхнариз лигрури, шагьрин гьюкумдри, гьюрматлу яшлуйири ва паччагьдин баярин тербиячйири Егьуйиз гьамци пуз гьаънийи:

– Учу яв гъаравашар вуча ва, уву фу гъапиш, гьадму апӀидича. Учу сарра паччагьди дерккидарча, уву лазим вуди гьисаб апӀруб вари апӀин.

6Думуган Егьуйи дурариз кьюбпи кагъаз гъибикӀнийи. Дидик кайи:

– Эгер учву йиз терефнаъ аш ва узухъ хъпехъуруш, ичв агъайин баярин кӀулар хьади закур гьаму вахтназ Изреелиз узухьна гъачай.

Паччагьдин ургцӀур бай дурариз тербия тувуб ихтибар дапӀнайи шагьрин варитӀан гьюрматлу инсанарихъди хъайи. 7Кагъаз гъафиган, думу гьюрматлу инсанари паччагьдин вари баяр гъурккнийи. Дурари паччагьдин баярин кӀулар гъярзинкйириъ ивнийи ва Егьуйихьна Изреелиз хътаънийи+. 8Чархачийи, хъуркьиган, Егьуйиз хабар дебккнийи:

– Паччагьдин баярин кӀулар духна.

Егьуйи амур гъапӀнийи:

– Дурар шагьрин урнарин улихь кьюб чӀвеъди гвачӀниндиз дивай.

9Хъайигъан гвачӀнинган Егьуйи, халкьдихьна удучӀвну, гъапнийи:

– Учвук тахсир ктарчвук. Йиз агъайиз къаршуди удучӀвур ва думу йивну гъакӀир узу вуза, хъа гьамрар шли йивну гъакӀну? 10Гьаци, аьгъю йибхьай, Ахавдин тухумдиз къаршуди РАББИЙИ гъапи гьич саб гафра тамам дархьиди гъубзнадар. Чан гъараваш Илʼясдин мелзналан туву гаф РАББИЙИ тамам гъапӀну+.

11Ва Егьуйи Изреелиъ Ахавдин тухумдикан гъузнайидар, дурарин заан гъуллугъчйирра, багахьлу дустарра ва бутариз гъуллугъ апӀурайидарра кади, йивну гъакӀнийи, сарра чӀивиди гъитундайи.

Егьуйи Ахазияйин ва Ахавдин багахьлуйир йивну йикӀуб

12Дидин кьяляхъ Егьу Самарияйиз рякъюъ учӀвнийи. Думу Бет-Экед-Гьаруим кӀуру йишвахь дийигънийи. 13Душвахь дугъаз Ягьудайин паччагь Ахазияйин багахьлуйир алахънийи. Дугъу дурарихьан гьерхнийи:

– Учву фужар вучва?

Дурари гъапнийи:

– Учу Ахазияйин багахьлуйир вуча ва паччагьдин баяриин ва Изавелин баяриин улуркьуз гъягъюрача.

14– Мурар чӀивиди имиди дисай! – амур гъапӀнийи дугъу.

Дурар – ягъчӀвурна кьюр кас – чӀивиди имиди гъидиснийи ва Бет-Экеддихь гъуйдихъ гъурккнийи. Дурарикан сарра дугъу чӀивиди гъитундайи.

15Душвхьан гъушган, дугъаз чаз гъаншарди гъюрайи Юнадав, Рехавдин бай, алахънийи. Егьуйи дугъаз салам тувнийи ва гъапнийи:

– Йиз юкӀв яв кӀваз фици вафалу вуш, гьаци яв юкӀв йиз кӀваз вафалу вуйинхъа?

– Ав, – жаваб тувнийи Юнадавди.

– Дици вуш, ча узухьна хил, – гъапнийи Егьуйи.

Юнадавди дугъахьна хил тувнийи, ва Егьуйи дугъаз дявдин фургъниъ учӀвуз кюмек гъапӀнийи. 16Егьуйи гъапнийи:

– Узухъди гъягъидихьа. Увуз, РАББИЙИХЬНА йиз гьисс фукьан гужлиб вуш, рябкъидивуз, – дугъу думу чан дявдин фургъниъди гъурхнийи.

17Егьуйи, Самарияйиз хъуркьиган, душваъ Ахавдин тухумдихъан гъузнайидар вари гъийихнийи. Дугъу дурар, РАББИЙИ Илʼяс пайгъамбриз гафнаъ дупнайиганси, гъийихнийи+.

Егьуйи Баал бутдиз гъуллугъ апӀрудар терг апӀуб

18Дидин кьяляхъ Егьуйи вари халкь уч гъапӀнийи ва дурариз гъапнийи:

– Ахавди Баализ[*] цӀибдитӀан гъуллугъ гъапӀундар – Егьуйи дидиз артухъди гъуллугъ апӀиди+. 19Гьаци вуйиган, Баалин вари пайгъамбрариз, дидиз гъуллугъ апӀрудариз ва дидиз гъурбан апӀрудариз варидиз узухьна дих апӀинай. Лигай гьа, сарра гъидритди вари гъюри, гьаз гъапиш Баализ зурба гъурбан апӀуз ккундузуз.

Хъа Егьуйи, Баализ гъуллугъ апӀрудар вари терг апӀуз ккунди, аьмал ккайи ляхин апӀурайи+. 20Дугъу гъапнийи:

– Баалин гьюрматназ машквран мярака мялум апӀинай.

Ва дурари машквран мяракайикан хабар тувнийи. 21Егьуйи вари Израилиъ хабар гъарабгънийи, ва Баализ гъуллугъ апӀрудар вари гъафнийи, дарфиди гъузур сарра гъахьундайи. Дурар Баалин ибадатханайиъ, думу саб кӀакӀнахъан тму кӀакӀнахъна абцӀайизкьан, уч гъахьнийи+. 22Егьуйи палтар уьрхруриз гъапнийи:

– Баализ гъуллугъ апӀрудариз варидиз палтар акъин.

Ва дугъу дурариз палтар гъахнийи.

23Хъасин Егьу ва Рехавдин бай Юнадав Баалин ибадатханайиъ учӀвнийи. Егьуйи Баализ гъуллугъ апӀрудариз гъапнийи:

– Мушваъ РАББИЙИЗ гъуллугъ апӀрудар адарди, анжагъ Баализ гъуллугъ апӀрудар ади хьпан бадали, агай ва лигай.

24Хъасин Егьу ва Юнадав гъурбнар ва вариубгбан гъурбнар апӀуз ибадатханайиъ учӀвнийи. Хъа Егьуйи чӀат миржцӀур инсан дерккнийи. Дурариз улихьмиди гъапнийи:

– Эгер узу ичв хлиз туврайи гьаму инсанарикан фуж-вуш къутармиш хьуз учвкан шли гъитиш, дугъу чан уьмриинди жаваб тувиди+.

25Чав вариубгбан гъурбан дапӀну ккудубкӀубси, Егьуйи гъаравлариз ва кьушмин аьхюрариз гъапнийи:

– УчӀвай ва вари йивну йихай, гъит, сарра къутармиш даришри.

Дурари Баализ гъуллугъ апӀрудар вари турарихъди гъийихнийи. Гъаравлар ва кьушмин аьхюрар, дурарин жандкар чӀатинди гатӀархьну, Баалин ибадатханайин айтӀан гирамишваз гъушнийи+. 26Гъаравлари ва кьушмин аьхюрари Баалин ибадатханайиан гирами гъван адабгънийи ва думу цӀигъ гъипнийи+. 27Дурари Баалин гирами гъван терг гъапӀнийи, Баалин ибадатхана гъарабгънийи ва думу гьяжатханайиз илтӀибкӀнийи. Гъира [*]думу йишв гьаци а+.

28Израилиъ Баализ ибадатвал апӀувал Егьуйи гьаци арайиан терг гъапӀнийи. 29Амма думу Наватдин бай Яравамдин дугъу Израил ял гъапӀу гунгьарихьан ярхла гъахьундайи. Бет-Элин ва Дандин гъизилин жердюкьяриз ухшар айи бутариз ибадат апӀури имийи+.

30РАББИЙИ Егьуйиз гъапнийи:

– Йиз улариъ уву дугъри ляхин, Ахавдин тухумдикан Узуз ккуниб, гъапӀунва. Гьаддиз яв наслар Израилин тахтниин юкьубпи кьамдихъна деиди+.

31Амма Егьуйи Израилин Заанур вуйи РАББИЙИН Къанун кӀваантӀан тамам апӀурдайи. Думу Яравамдин дугъу Израил чпихьна ял гъапӀу гунгьарихьан гьидицундайи.

Егьуйи идара апӀбан аьхир

32-33Думу йигъари РАББИ Израилин жил цӀиб апӀуз хъюгънийи. Арамдин паччагь Хазаили Ярдан нирхъан ригъ гьудубчӀвру терефназ дурарин вари жилиин израилар дагъитмиш гъапӀнийи: Арнуна нирихъ хъайи Аруер шагьрихьан кафари терефнахъ хъайи Галаад ва Башан вилаятарин жилариин. Дурар Гаддин, Рувимдин ва Манасдин наслар яшамиш шулайи вилаятар вуйи+.

34Егьуйи паччагьвал гъапӀу вахтнан жара гьядисйирикан ва дугъу гъапӀу ляхнарикан, дугъан вари гьунарарикан «Израилин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна.

35Егьу чан архйирихъди архаин гъахьнийи ва Самарияйиъ накьвдик кивнийи. Дугъан бай Яхаз дугъан кьяляхъ паччагь гъахьнийи. 36Самария шагьриъ яшамиш шули, Егьуйи Израилиин къанна миржид йисан паччагьвал гъапӀнийи.

11

Ягьудайин паччагь-дишагьли Аталия

11^1Ахазияйин дада Аталияйи, чан бай дукӀнайивал гъябкъиган, паччагьдин вари хизан терг гъапӀнийи+. 2Амма Яшевайи Аталияйиз йивну йикӀуз ккунди айи Ахазия паччагьдин баярин арайиан дугъан бай Юаш гъадагънийи. Яшева Ярам паччагьдин риш, Ахазияйин чи вуйи. Дугъу Юаш дугъаз никк туврурихъди сатӀиди дахъру хулаъ жин гъапӀнийи. Гьаци, дугъу думу Аталияйихьан жин гъапӀнийи, ва паччагьдин думу бай йивну гъакӀундайи. 3Юаш чаз никк туврурихъди РАББИЙИН Хулаъ йирхьуд йисан, Аталияйи уьлкейиъ идара апӀури имидикьан гагьди, жин гъахьнийи.

Аталияйиз къаршуди удучӀвуб

4Юаш РАББИЙИН Хулаъ йирхьуд йисан жин гъапӀнийи. Ургудпи йисан Заанурин гъуллугъчи Югьудайи паччагьдин гъаравларин аьхюрариз ва гъалайин гъаравлариз чахьна РАББИЙИН Хулаз дих апӀуз гьаънийи. Дугъу дурарихъди йикьрар гъийитӀнийи. Югьудайи РАББИЙИН Хулаъ дурари ху апӀуз гъитнийи ва дурариз паччагьдин бай улупнийи. 5Дугъу дурариз амур гъапӀнийи:

– Магьа учву дапӀну ккуниб: султ йигъан гъуллугъназ удучӀвру ичв шубуб пайнакан саб пайну паччагьдин гъала уьбхидичва. 6Кьюбпи пайну – Сур урнар ва шубубпи пайну – гъалайин гъаравларин кьяляхъ хъайи урнар уьрхидичва. Учву гъалайин багахьна фужкӀа гъитну ккундар. 7Хъа султ йигъан аьдат вуйиганси гъуллугъ ккудубкӀну гъягъру ичв кьюб десте РАББИЙИН Хулаъ паччагь уьрхюз гъузну ккунду. 8Юкьуб тереф паччагьдин багахь гъузай, гьарсар хлиъ яракь ади. Ичв жергйирихьна гъюрур фуж-вушра йивну йикӀай. Паччагь наана гъушишра, дугъан багахь гъузай.

9Гьарсар варж эскрин аьхюрари вари Заанурин гъуллугъчи Югьудайи гъапиганси гъапӀнийи. Дурарикан гьарсар чан инсанар, султ йигъан гъуллугъназ гъюрударра, гъуллугънаан гъягърударра, хъади, Югьудайихьна гъафнийи. 10Югьудайи гьарсар варж эскрин аьхюрарихьна фила-вуш Давуд паччагьдин вуди гъахьи ва гьамус РАББИЙИН Хулаъ айи жидйир ва гъалхнар тувнийи+. 11Хлиъ яракь айи гъаравлар паччагьдин вари терефарихъан, РАББИЙИН Хулан кьибла терефнаан кафари терефназ, гъурбан апӀру йишвлан ва РАББИЙИН Хуллан илтӀикӀну, дийигънийи.

12Югьудайи паччагьдин бай хъади гъафнийи, дугъʼин таж улубкӀнийи. Дугъахьна Къанундин чешне тувнийи ва думу паччагь вуди мялум гъапӀнийи. Дугъкан ччим ктатнийи, ва халкьди гурлу гарччлар йивуйи ва чӀигъар апӀуйи:

– Яшамиш ишри паччагь!+

13Гъаравларин ва халкьдин гъугъ деебхьну, Аталия дурарихьна РАББИЙИН Хулаз гъушнийи. 14Думу гъилигнийи ва дугъаз гъябкънийи: мурхьлин багахь, аьдатди тӀалаб апӀурайиганси, паччагь дийигънайи! Дугъан багахь дестйирин аьхюрар ва зурначйир хьайи. Уьлкейин вари халкьди шадвал апӀурайи ва зурнйир йивурайи. Аталияйи, дерднак кахъну, чан палтар гъячӀяргънийи ва чӀигъ гъапӀнийи:

– Хаинвал! Хаинвал!+

15Заанурин гъуллугъчийи Югьудайи кьушмин аьхюрариз амур гъапӀнийи:

– Му хулʼан адагъай ва, дугъахъди фуж удучӀвиш, гьадмура турихъди йивну йикӀай.

Гьаз гъапиш Югьудайи гъапнийи: «РАББИЙИН Хулаъ инсан йивну йикӀуз хай шулдар».

16Аталия гъидиснийи ва паччагьдин гъалайихьна Гьяйвнарин урнариан гъурхнийи ва гьадушвахь йивну гъакӀнийи.

17Хъа Югьудайи РАББИЙИН, паччагьдин ва халкьдин арайиъ дурар РАББИЙИН халкь шлувалин гьякьнаан йикьрар гъийитӀнийи. Гьацира дугъу паччагьдин ва халкьдин арайиъ йикьрар гъийитӀнийи. 18Вари халкь Баалин ибадатханайихьна гъубшнийи ва думу гъарабгънийи. Дурари гъурбан апӀрушвар ва бутар тикйир гъапӀнийи ва гъурбан апӀрушварин улихь Баалин гъуллугъчи Маттан йивну гъакӀнийи.

Хъасин Заанурин гъуллугъчи Югьудайи РАББИЙИН Хулахъ гъаравлар дерккнийи+. 19Дугъу чахъди гьарсар варж эскрин аьхюрар, паччагьдин гъаравлар, гъалайин гъаравлар ва уьлкейин вари халкь чахъди гъадагънийи. Дурари вариди сатӀиди паччагь РАББИЙИН Хулʼан адагънийи ва Гъаравларин урнариан паччагьдин гъалайиз гъушнийи. Паччагь паччагьдин тахтниин чан йишвʼин деънийи. 20Уьлкейин вари халкьди шадвал апӀуйи. Хъа, паччагьдин гъалайиъ Аталия турихъди йивну йикӀбахъан, шагьур архаин гъабхьнийи.

Ягьудайин паччагь Юаш

21Чав паччагьвал апӀуз хъюгъруган, Юашдин ургуд йис вуйи.

12

12^1Израилиъ Егьуйин паччагьвалин ургудпи йисан Юаш Ягьудайиъ паччагь гъахьнийи, ва дугъу Ерусалимдиъ ягъчӀвур йисан паччагьвал гъапӀнийи. Дугъан дадайиз Цивья кӀуйи, думу тухмиинди Беэр-Шевайиан вуйи. 2Юашди РАББИЙИН улариан дюз вуйиб апӀуйи, Заанурин гъуллугъчи Югьудайи чаз насигьятар туври имидикьан гагьди. 3Амма тепйирилан гирами йишвар терг дапӀнадайи. Халкьди душвариин гъурбнар апӀувал ва иццидар ниар хъайи шейʼар ургувал давам апӀури имийи+.

Юашди Заанурин Хал цӀийи алапӀуб

4Юашди Заанурин гъуллугъчйириз гъапнийи:

– РАББИЙИН Хулаз гирами пешкешди хру вари пул уч апӀинай. Гьадму гьисабнаан инсанарилан уч гъапӀу налуг ва Хулаз хушниинди гъурбан гъапӀуб. 5Гъурбан апӀрударихьан гьарсарихьан пул гъадабгъри ва РАББИЙИН Хулан чӀур гъабхьи йишв рас апӀбаз ишлетмиш апӀри.

6Амма Юаш паччагьдин паччагьвалин къанна шубудпи йисаз Заанурин гъуллугъчйири Хал гьеле цӀийи алапӀундайи. 7Юаш паччагьди Заанурин гъуллугъчи Югьудайиз ва Заанурин жара гъуллугъчйириз дих гъапӀнийи ва дурарихьан гьерхнийи:

– Гьаз Хал рас апӀурадарчва? Гъурбан апӀуз гъафидарихьан пул сарун учвухьна мибисанай, хъа Хал рас апӀуз тувай.

8Думуган Заанурин гъуллугъчйир я халкьдихьан сарун пул дибрисуз, я Хал цӀийи алапӀбан жаваб тутрувуз рази гъахьнийи.

9Заанурин гъуллугъчи Югьудайи ишикӀ гъадабгънийи ва дидин зиин кьуликан урхъ ктипнийи. Дугъу думу гъурбан апӀрушван багахь, РАББИЙИН Хулаъ учӀврушван арччул терефнаъ дивнийи. РАББИЙИН Хулаз хру вари пул учӀврушв уьбхюрайи Заанурин гъуллугъчйири ишкӀиъ ипуйи+. 10ИшкӀиъ пул гизаф хьувал дурариз гъябкъю гьар ражну паччагьдин бикӀрур ва Заанурин сарпи гъуллугъчи гъюйи. РАББИЙИН Хулаз гъабхи пул дурари гьисаб апӀуйи ва шишлариъ ивуйи. 11Пул гьисаб апӀбахъан Хулан рас апӀбан ляхнариз лигрударихьна тувуйи. Дурари РАББИЙИН Хулаъ гъилиху харатчйириз ва тикилишчйириз, 12цалар апӀрудариз, гъванар ктаърудариз гьякъи тувуйи. Гьацира дурари РАББИЙИН Хал цӀийи алапӀуз гакӀул ва ктау гъванар масу гъадагъуйи ва Хал цӀийи алапӀбаз гъахьи харжарин кьимат тувуйи.

13Амма Хулаз хру пулихъ я арснан гъабар, я лампйирин пилтйир гьадатӀру убрушвар, я захар, я зурнйирстар алатар, я РАББИЙИН Хулаз вуйи гъизилин ва арснан жара шейʼар гьязур апӀурдайи. 14Арс ва гъизил Хал цӀийи алапӀбиин лихурайидариз тувуйи. 15Лихурайидариз гьякъи тувуз думу пул тувнайидарихьан гьякь-гьисаб тӀалаб апӀурдайи, гьаз гъапиш дурари намуслуди ляхин апӀуйи+. 16Тахсиркарвал ва гуннагь апӀбаз лигну гъурбан апӀбан пул ишкӀиъ ипурдайи, РАББИЙИН Хал рас апӀбаз харж апӀурдайи – думу пул Заанурин гъуллугъчйириз тувуйи.

Юашди Ерусалим Хазаилихьан къутармиш апӀуб

17Гьадму вахтна Арамдин паччагь Хазаил Гъат шагьриин алархьнийи ва думу гъибиснийи. Хъасин дугъу Ерусалимдиин алжагъуз кьаст гъапӀнийи+. 18Амма Ягьудайин паччагь Юашди чан абйир Югьушафатди, Ярамди ва Ахазияйи РАББИЙИН Хулаз бахш гъапӀу, чав бахш гъапӀу гирами пешкешар, РАББИЙИН Хулаъ ва паччагьдин гъалайиъ гъибихъу вари гъизил уч гъапӀнийи. Думу Арамдин паччагь Хазаилиз хътапӀнийи. Дидин кьяляхъ Хазаил Ерусалимдихьан гьудучӀвнийи+.

Юаш йивну йикӀуб

19Юашди паччагьвал гъапӀу вахтнан жара гьядисйирикан ва дугъу гъапӀу ляхнарикан «Ягьудайин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна. 20Дугъан багахь гъуллугъ апӀурайидари дугъаз къаршу жини йикьрар гъапӀнийи. Дурари Бет-Миллойиъ Силлайихьна гъябгъру рякъюъ думу йивну гъакӀнийи. 21Шиматдин бай Юзавад ва Шумерин бай Югьузавад – магьа Юаш паччагь йивну гъакӀи гъуллугъчйир. Думу чан архйирихъди Давуддин Шагьриъ накьвдик кивнийи. Дугъан бай Амасия дугъан кьяляхъ паччагь гъахьнийи.

13

Израилин паччагь Яхаз

13^1Ягьудайин паччагь Юашдин, Ахазияйин балин, паччагьвалин къанна шубудпи йисан Егьуйин бай Яхаз Израилин паччагь гъахьнийи. Дугъу Самарияйиъ йицӀиургуд йисан паччагьвал гъапӀнийи+. 2Яхаз Наватдин бай Яравамди чав Израил ял гъапӀу гунгьарихъди гъягъюйи. Дугъу РАББИЙИН улариан писвал гъапӀнийи ва думу гунгьарихьан гьидицурдайи+. 3РАББИЙИН хъял Израилиина гъизмиш гъабхьнийи. Хайлин вахтна Дугъу израилар Арамдин паччагь Хазаилин ва дугъан бай Бен-Гьададдин гьюкмикк дерккнийи+.

4Амма Яхаз РАББИЙИЗ ккарагнийи, ва РАББИЙИЗ дугъан ккарагуб гъеебхьнийи. Арамдин паччагьди Израилиз фукьан писди илзигураш, РАББИЙИЗ рябкъюйи аьхир. 5РАББИЙИ Израилиз азад апӀрур тувнийи, ва израилар Арамдин гьюкмиккан ккудучӀвнийи. Дурар чпин хулариъ муганазси ислягьвалиинди яшамиш хьуз хъюгънийи. 6Гьаци вушра, дурар Яравамдин тухумди Израил ял гъапӀу гунгьарихьан гьидицундайи, хъа гьадрариъ гъузнийи. Ашерайин мурхьулра[*] Самарияйиъ дийибгъну имийи+.

7Яхаздин кьушмикан, хьцӀур атлутӀан, йицӀуб дявдин фургъунтӀан ва йицӀуд агъзур пияда эскрартӀан савайи, фужкӀа гъузнадайи. Имбудар Арамдин паччагьди, гад апӀруган шлу биширугдиз ухшар дапӀну, терг гъапӀнийи.

8Яхазди паччагьвал гъапӀу вахтнан жара гьядисйирикан, дугъу гъапӀу вари ляхнарикан ва дугъан кӀубанваликан «Израилин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна. 9Яхаз чан архйирихъди архаин гъахьнийи ва Самарияйиъ накьвдик кивнийи. Хъа дугъан бай Юваш дугъан кьяляхъ паччагь гъахьнийи.

Израилин паччагь Юваш

10Ягьудайин паччагь Юашдин паччагьвалин сумчӀурна ургудпи йисан Яхаздин бай Юваш Израилин паччагь гъахьнийи. Дугъу Самарияйиъ йицӀийирхьуд йисан паччагьвал гъапӀнийи. 11Дугъу РАББИЙИН улариан писвал апӀуйи ва Наватдин бай Яравамдин чав Израил ял гъапӀу гунгьарикан сабдихьанра гьидицурдайи. Думу гьадму гунгьариъ гъузнийи+.

12Ювашди паччагьвал гъапӀу вахтнан жара гьядисйирикан, дугъу гъапӀу вари ляхнарикан ва Ягьудайин паччагь Амасияйихъди дявйириъ дугъан кӀубанваликан «Израилин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна+.

13Юваш чан архйирихъди архаин гъахьнийи. Думу Самарияйиъ Израилин паччгьарихъди накьвдик кивнийи. Ювашдихъна тахтниин дугъан бай Юравам деънийи.

Элиш пайгъамбрин аьжал

14Элиш пайгъамбар йикӀру гьялниинди иццру гъахьнийи. Израилин паччагь Юваш, дугъʼин улуркьуз дуфну, дугъахъ гъишнийи. Дугъу ягъал сесниинди гъапнийи:

– Йиз адаш! Йиз адаш! Израилин дявдин фургънар ва атлуйирин кьушум вува!+

15Элиш пайгъамбри гъапнийи:

– Декку ва чӀимрар адагъ.

Дугъу гьаци гъапӀнийи.

16– Декку хилиз гъадабгъ, – гъапнийи дугъу Израилин паччагьдиз.

Дугъу декку гъадабгъиган, Элиш пайгъамбри чан хилар Израилин паччагьдин хилариин иливнийи.

17– Ригъ гьудубчӀвру терефнан унчӀв абцц, – гъапнийи Элиш пайгъамбри.

Ва паччагьди унчӀв абццнийи.

– ЧӀимир йив! – гъапнийи Элиш пайгъамбри.

Ва дугъу деккуйиан чӀимир гъивнийи.

– РАББИЙИН Гъалибвалин му чӀимир, Арамдиин гъалибвалин му чӀимир! Уву Афек шагьрин багахь арамариз дурар дагъитмиш апӀайизкьан йивидива, – гъапнийи Элиш пайгъамбри+.

18Хъасин Элиш пайгъамбри гъапнийи:

– ЧӀимрар гъадагъ.

Израилин паччагьди чӀимрар гъадагънийи.

Элиш пайгъамбри дугъаз гъапнийи:

– Дурар жилилан йив.

Паччагьди шубуб ражну гъивнийи ва дийигънийи. 19Заанурин инсандик дугъкан хъял кубчӀвнийи ва гъапнийи:

– Уву жилилан хьуб ясан йирхьуб ражну йивну ккундийи, думуган уву Арам тамамди дагъитмиш апӀидийва. Хъа гьамус уву думу шубуб ражнутӀан дагъитмиш апӀидарва.

20Элиш пайгъамбар кечмиш гъахьнийи ва накьвдик кивнийи. Кьандиси Муавдиан вуйи гъачагъар Израилиин гьарсаб хьадукра алжагъуз хъюгънийи. 21Саб ражну, сар кас накьвдик киврайиган, израилариз гъачагъарин десте гъябкънийи, ва дурари майит Элиш пайгъамбрин гюмбтизди гатӀабхьнийи. ДубкӀнайи жандак Элиш пайгъамбрин кӀурбарик кубкӀиган, думу инсан чӀиви гъахьнийи ва ликариин дийигънийи.

Арамдихъди Израилин дяви

22Арамдин паччагь Хазаили Яхаздин паччагьвалин вари йигъари Израилиз зулум апӀури гъахьнийи+. 23Амма РАББИ израиларихьна рягьимлу вуди гъахьнийи. Дугъу дурарин язухъ апӀуйи ва Ибрагьим, Исакь, Якьуб пайгъамбрарихъди йикьрарин гьюрматназ дурарин гъайгъу зигуйи. Дугъаз гьамусра[*] дурар терг апӀуз ккунди адайи, дурарихьинди Чан кьял гьибицундайи.

24Арамдин паччагь Хазаил кечмиш гъахьнийи, дугъан бай Бен-Гьадад дугъан ерина паччагь гъахьнийи. 25Яхаздин бай Ювашди Хазаилин бай Бен-Гьададдихьан дугъу чан адаш Яхаздихьан дявдиинди гъидису шагьрар тадагънийи. Ювашди Бен-Гьадад шубуб ражну дагъитмиш гъапӀнийи ва израил шагьрар кьяляхъ гъапӀнийи+.

14

Ягьудайин паччагь Амасия

14^1Израилин паччагь Ювашдин, Яхаздин балин, паччагьвалин кьюдпи йисан Ягьудайин паччагь Юашдин бай Амасия паччагь гъахьнийи+. 2Паччагь шлуган, дугъан къанна хьуд йис яш вуйи, ва дугъу Ерусалимдиъ къанна урчӀвуд йисан паччагьвал гъапӀнийи. Дугъан дадайиз Югьуаддан кӀуйи, тухмиинди думу Ерусалимдиан вуйи. 3Дугъу РАББИЙИН улариъ дюз вуйиб апӀуйи, амма чан арха Давуддиси дарди. Дугъу варибдиъ чан адаш Юашдихъан нумуна гъадабгъуйи. 4Анжагъ тепйириин гирами йишвар терг дапӀнадайи, ва халкьди душвариъ гъурбнар апӀувал ва ицциб ниъ хъайи шейʼар ургувал давам апӀуйи+.

5Чан хилариъ паччагьвал мюгькам апӀбахъан дугъу паччагь, чан адаш, йивну гъакӀи дугъан багахь гъахьи гъуллугъчйириз йикӀбан жаза тувнийи+. 6Хъа дурарин баяр дугъу аьжлин хилиз тувундайи, Муса пайгъамбрин Къанундин китабдиъ дибикӀнайиганси гъапӀнийи. Думу китабдик РАББИЙИ амур гъапӀнийи: «Баярин тахсирариз лигну адашар аьжлиз тувуз хай шулдар, баярра адашарин тахсирариз лигну аьжлиз тувуз хай шулдар. Гъит гьарсар чан хусуси гунгьиз лигну йикӀри».

7Кьилан Дерейиъ эдум халкьдин йицӀуд агъзур эскер дагъитмиш гъапӀурра, Села шагьур гъибисурра, дидʼин Юктеил ччвур иливурра Амасия ву. Гъира [*]думу шагьриз гьаци кӀура+.

Амасияйин ва Ювашдин арайиъ дяви

8Амасияйи Израилин паччагь Ювашдихьна, Яхаздин балихьна, Егьуйин худлихьна гьамци пуз чархачйир гьаънийи:

– УдучӀв, машна-машди алахъидихьа!

9Амма Израилин паччагь Ювашди Ягьудайин паччагь Амасияйиз гьамциб жаваб тувнийи:

– Ливандин къалгъан укӀу ливандин кедрйихьна фици-вуш гьамци пуз гьаъну: «Яв риш йиз бализ швушвди ча». Амма ливандин вягьши гъафну ва къалгъан укӀ ликариккан гъапӀну. 10Ав, уву Эдум дагъитмиш гъапӀунва ва гьамус фурс апӀурава. Яв гъалибвалиинди адлу йихь, амма хулаъ гъуз! Увура, увухъди сатӀиди Ягьудара терг хьуз балйир дагну гьаз вуяв?

11Амма Амасия хъпехъундайи, ва Израилин паччагь Ювашди дугъʼина чан кьушмар диш гъапӀнийи. Ювашна Ягьудайин паччагь Амасия Ягьудайиъ айи Бет-Шемеш шагьрикк дявдиъ машна-машди алахънийи. 12Израили Ягьуда бегьемди дагъитмиш гъапӀнийи, ягьудар гьарсар чан хулаз гьергнийи. 13Израилин паччагь Ювашди Ягьудайин паччагь Амасия, Юашдин бай, Ахазияйин худул Бет-Шемеш шагьрикк йисирвализ гъадагънийи. Хъасин Юваш Ерусалимдихьна гъушнийи ва дугъу Ефраимдин урнарихъан Мурччван урнарихъна юкьудварж юкӀ манзилнаъ[*] шагьрин цал гъарабгънийи. 14Юваш паччагьди гъизилна арс ва РАББИЙИН Хулаъ ва паччагьдин гъалайиъ гъидихъу вари шейʼар гъурхнийи. Дугъу гьацира йисирвализ, аманатси, инсанар гъидиснийи, хъасин Самарияйиз кьяляхъ гъушнийи+.

Ювашдин аьжал

15Ювашди паччагьвал гъапӀу вахтнан жара гьядисйирикан, дугъу гъапӀу ляхнарикан, дугъан кӀубанваликан ва, Ягьудайин паччагь Амасияйихъди дугъу фици дяви гъапӀнуш, «Израилин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна+. 16Юваш чан архйирихъди архаин гъахьнийи ва Самарияйиъ Израилин паччгьарихъди накьвдик кивнийи. Дугъан кьялхъян паччагь дугъан бай Юравам гъахьнийи.

Амасияйин аьжал

17Ягьудайин паччагь Юашдин бай Амасия Израилин паччагь, Яхаздин бай ЮваштӀан йицӀихьуд йисан кьаназ яшамиш гъахьнийи. 18Амасияйи паччагьвал гъапӀу вахтнан жара гьядисйирикан «Ягьудайин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна.

19Амасияйиз къаршуди Ерусалимдиъ жини йикьрар гъапӀнийи ва думу Лахиш шагьриз гьергнийи. Амма дугъан кьяляхъди инсанар гьаънийи, ва думу душваъ йивну гъакӀнийи. 20Дугъан майит гьяйвниинди Ерусалимдиз гъабхнийи. Думу Давуддин Шагьриъ чан архйирихъди накьвдик кивнийи.

21Хъа Ягьудайин халкьди йицӀийирхьуд йис яшнаъ айи Азария[*] чан адаш Амасияйин ерина паччагь гъапӀнийи. 22Амасия чан архйирихъди архаин хьпахъан гимйир дийигъру Элат шагьур цӀийикӀултӀан тикмиш гъапӀур ва Ягьудайик кпикьур Азария ву+.

Израилин паччагь Юравам

23Ягьудайин паччагь Юашдин бай Амасияйин паччагьвалин йицӀихьудпи йисан Самарияйиъ Ювашдин бай Юравам Израилиъ паччагь гъахьнийи. Дугъу ягъчӀвурна сад йисан паччагьвал гъапӀнийи. 24Дугъу РАББИЙИН улариан писвал апӀуйи ва Наватдин бай Яравамдин чав Израил ял гъапӀу гунгьарикан сабдихьанра гьидицундайи+. 25Израилин сяргьятар Лево-Хамат шагьрихъан ГъабкӀи гьюлихъна цӀийи алаур гьадму ву. Израилин Заанури, РАББИЙИ, Чан гъараваш, Гъат-Хефер шагьриан вуйи Амиттайин бай, пайгъамбар Юнусдин мелзналан гъапи гафнаъси+. 26Израилиъ вариди фукьан пис аьзаб зигураш, РАББИЙИЗ рябкъюйи. Дурариз кюмекназ гъюрур – я лукӀ, я азад вуйир – фужкӀа адайи+. 27РАББИЙИ, Чаз Израилин ччвур завариккан дубгуз ккунди дархьувализ лигну, израилар Ювашдин бай Юравамдин хилариинди къутармиш гъапӀнийи.

28Юравамди паччагьвал гъапӀу вахтнан жара гьядисйирикан, дугъан кӀубанваликан ва дугъу гъапӀу ляхнарикан, дугъу дяви фици гъапӀнуш ва Ягьудайин вуди гъахьи Дамаскра, Хаматра Израилик фици китӀнуш, «Израилин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна.

29Юравам чан архйирихъди, Израилин паччгьарихъди, архаин гъахьнийи. Дугъан кьяляхъ паччагь дугъан бай Захария гъахьнийи.

15

Ягьудайин паччагь Азария

15^1Израилин паччагь Юравамдин паччагьвалин къанна ургудпи йисан Ягьудайиъ Амасияйин бай Азарияйи паччагьвал апӀуз хъюгънийи+. 2Паччагь шлуган, дугъан йицӀийирхьуд йис вуйи, ва дугъу Ерусалимдиъ хьцӀурна кьюд йисан паччагьвал гъапӀнийи. Дугъан дадайиз Ехулия кӀуйи, тухумдиинди думу Ерусалимдиан вуйи. 3Дугъу РАББИЙИН улариъ дюз вуйиб апӀуйи, чан адаш Амасияйиси. 4Анжагъ тепйириин гирами йишвар терг дапӀнадайи. Халкьди душвариъ гъурбнар апӀувал ва ицциб ниъ хъайи шейʼар ургувал давам апӀуйи+.

5РАББИЙИ паччагьдик тап думу кечмиш хьайизкьан жазан уьзур кивнийи. Паччагь жаради вуйи хулариъ яшамиш шуйи. Ютамди, паччагьдин бали, паччагьдин гъалайиъ буйругъар тувуйи ва уьлкейин халкьдиин идара апӀуйи.

6Азарияйи паччагьвал гъапӀу вахтнан жара гьядисйирикан, дугъу гъапӀу вари ляхнарикан «Ягьудайин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна. 7Азария чан архйирихъди архаин гъахьнийи ва Давуддин Шагьриъ дурарин багахь накьвдик кивнийи. Дугъан кьяляхъ паччагь дугъан бай Ютам гъахьнийи.

Израилин паччагь Захария

8Ягьудайин паччагь Азарияйин паччагьвалин сумчӀурна миржидпи йисан Израилин паччагь Юравамдин бай Захария гъахьнийи. Дугъу Самарияйиъ йирхьуб вазли паччагьвал гъапӀнийи. 9Дугъу, чан абйириси, РАББИЙИН улариъ писвал апӀуйи. Думу Наватдин бай Яравамдин чав Израил ял гъапӀу гунгьарихьан гьидицурдайи+.

10Явешдин бай Шаллумди Захарияйиз къаршуди жини йикьрар гъийитӀнийи. Шаллумди, вари халкьдин уларикк йивну, Захария гъакӀнийи. Дугъан ерина Шаллум паччагь гъахьнийи. 11Захарияйи паччагьвал гъапӀу вахтнан жара гьядисйирикан «Израилин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна. 12Гьамци тамам гъабхьну РАББИЙИ Егьуяйиз гъапи гаф: «Яв наслар Израилин тахтниин юкьубпи кьамдихъна деиди»+.

Израилин паччагь Шаллум

13Явешдин бай Шаллум Ягьудайин паччагь Уззияйин[*] паччагьвалин сумчӀурна урчӀвудпи йисан паччагь гъахьну. Дугъу Самарияйиъ саб вазли паччагьвал гъапӀну. 14Тирца шагьриан Самарияйиз Гадияйин бай Менахем гъафнийи. Дугъу Явешдин бай Шаллумдиз Самарияйиъ гъивнийи, думу гъакӀнийи ва дугъан ерина учв паччагь гъахьнийи+.

15Шаллумди паччагьвал гъапӀу вахтнан жара гьядисйирикан ва дугъу гъийитӀу жини йикьрарикан «Израилин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна.

16Думу вахтна Менахем, Тирцайиан удучӀвну, Тифсах шагьриин ва дидин гъирагъарихъ хъайидариин варидариин алархьнийи, гьаз гъапиш дурари дугъаз шагьрин урнар арццуз кӀул ккивундайи. Дугъу Тифсахдиъ вари бицӀир кайи дишагьлийирин фунар турихъди гъурккнийи.

Израилин паччагь Менахем

17Ягьудайин паччагь Уззияйин паччагьвалин сумчӀурна урчӀвудпи йисан Израилин паччагь Гадияйин бай Менахем гъахьнийи. Дугъу Самарияйиъ йицӀуд йисан паччагьвал гъапӀнийи. 18Дугъу РАББИЙИН улариъ писвал апӀуйи. Чав паччагьвал гъапӀу вари йигъари думу Наватдин бай Яравамдин чав Израил ял гъапӀу гунгьарихьан гьидицундайи+.

19Думуган уьлкейиъ Ашурдин паччагь Пулл[*] архьнийи. Менахемди, паччагьлугъдиин чан гьюкум мюгькам апӀбаъ дугъу кюмек апӀбан бадали, дугъаз агъзур талант[*] арс тувнийи. 20Менахемди думу пул Израиликан ктабгънийи. Гьарсар девлетлу инсан, Ашурдин паччагьдиз тувбан бадали, хьцӀур шекел[*] арс хуз буржлу вуйи. Думуган Ашурдин паччагь кьяляхъ гъушнийи, Израилиъ гъузундайи.

21Менахемди паччагьвал гъапӀу вахтнан жара гьядисйирикан ва дугъу гъапӀу вари ляхнарикан «Израилин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна. 22Менахем чан архйирихъди архаин гъахьнийи. Дугъан ерина паччагь дугъан бай Пекахия гъахьнийи.

Израилин паччагь Пекахия

23Ягьудайин паччагь Уззияйин паччагьвалин хьцӀурпи йисан Израилин паччагь Менахемдин бай Пекахия гъахьнийи. Дугъу Самарияйиъ кьюд йисан паччагьвал гъапӀнийи. 24Пекахияйи РАББИЙИН улариъ писвал апӀуйи. Думу Наватдин бай Яравамдин чав Израил ял гъапӀу гунгьарихьан гьидицундайи+. 25Пекахияйин гъуллугъчи Пекахди, Ремалияйин бали, дугъаз къаршу жини йикьрар гъийитӀнийи. Чахъди хьцӀур инсан Галааддиан вуйидар гъадагъну, Аргувдихъди ва Арʼейихъди сатӀиди Самарияйиъ паччагьдин гъалайиъ думу Пекахияйиин алархьнийи. Пекахди Пекахия йивну гъакӀнийи, ва думу дугъан ерина паччагь гъахьнийи.

26Пекахияйи паччагьвал гъапӀу вахтнан жара гьядисйирикан ва дугъу гъапӀу вари ляхнарикан «Израилин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна.

Израилин паччагь Пеках

27Ягьудайин паччагь Уззияйин паччагьвалин хьцӀурна кьюдпи йисан Израилин паччагь Ремалияйин бай Пеках гъахьнийи. Дугъу Самарияйиъ къад йисан паччагьвал гъапӀнийи. 28Пекахди РАББИЙИН улариъ писвал апӀуйи. Думу Наватдин бай Яравамдин чав Израил ял гъапӀу гунгьарихьан гьидицундайи+.

29Израилин паччагь Пекахдин паччагьвалин вахтна Ашурдин паччагь Тиглат-Паласар[*] Израилиин алархьнийи. Ашурдин паччагьди Ийон, Авел-Бет-Мааха, Янух, Къедеш, Хацор шагьрар, Галаад, Галилея вилаятар, Нефталим тухумдин вари жил гъибиснийи. Душварин халкь Ашур уьлкейиз йисирвализ гъубхнийи. 30Элайин бай Гьушайи Ремалияйин бай Пекахдиз къаршуди жини йикьрар гъийитӀнийи. Думу паччагьдиин алархьнийи, думу йивну гъакӀнийи ва Уззияйин бай Ютамдин паччагьвалин къадпи йисан Пекахдин ерина паччагь гъахьнийи.

31Пекахди паччагьвал гъапӀу вахтнан жара гьядисйирикан ва дугъу гъапӀу вари ляхнарикан «Израилин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна.

Ягьудайин паччагь Ютам

32Израилин паччагь Пекахдин, Ремалияйин балин, паччагьвалин кьюдпи йисан Уззияйин бай Ютам Ягьудайиъ паччагьвал апӀуз хъюгънийи+. 33Паччагь шлуган, дугъан къанна хьуд йис яш вуйи. Дугъу Ерусалимдиъ йицӀийирхьуд йисан паччагьвал гъапӀнийи. Дугъан дадайиз Еруша кӀуйи, думу Цадукдин риш вуйи. 34Дугъу РАББИЙИН улариъ дюз вуйиб апӀуйи, чан адаш Уззияйиси. 35Анжагъ тепйириин гирами йишвар терг дапӀнадайи. Халкьди душвариъ гъурбнар апӀувал ва ицци ниъ хъайи шейʼар ургувал давам апӀуйи. Ютамди РАББИЙИН Хулан Заан урнар тикмиш гъапӀнийи+.

36Ютамди паччагьвал гъапӀу вахтнан жара гьядисйирикан ва дугъу гъапӀу вари ляхнарикан «Ягьудайин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна. 37Ютамдин паччагьвалин вахтна РАББИЙИ Ягьудайиз къаршуди Арамдин паччагь Рецин ва Ремалияйин бай Пеках гьауз хъюгънийи+. 38Ютам чан архйирихъди архаин гъахьнийи ва чан арха Давуддин Шагьриъ дурарин багахь накьвдик кивнийи. Хъа дугъан бай Ахаз дугъан ерина паччагь гъахьнийи.

16

Ягьудайин паччагь Ахаз

16^1Ремалияйин бай Пекахдин паччагьвалин йицӀиургудпи йисан Ягьудайиъ Ютамдин бай Ахаз паччагьвал апӀуз хъюгънийи. 2Паччагь шлуган, Ахаздин къад йис яш вуйи. Дугъу Ерусалимдиъ йицӀийирхьуд йисан паччагьвал гъапӀнийи. Чан арха Давуддихьан тафавутлу вуди, дугъу РАББИЙИН, чан Заанурин, улариъ дюз вуйиб апӀурдайи. 3Думу Израилин паччгьарин рякъяриъди гъягъюйи. РАББИЙИ израиларихьан гьутӀуркку халкьарихъан хяви мисал гъадабгъну, гьятта чан бай цӀигъ гъурбан гъапӀнийи+. 4Дугъу тепйириинра, гирами йишвариъра, аьхю сирин тувру гьарсаб гьариккра гъурбнар апӀуйи ва ицциб ниъ хъайи шейʼар ургуйи.

Ахазди Ашурдикан кюмек ккун апӀуб

5Думуган Арамдин паччагь Рецин ва Израилин паччагь Пеках, Ремалияйин бай, Ерусалимдиина дявдиинди гъушнийи. Дурари Ахаз айи Ерусалим гургутум кьялаъ аънийи, амма думу ккагъуз гъахьундайи+. 6Думу вахтна Арамдин паччагь Рецинди Элат шагьур, душвʼан ягьудар утӀурккну, Арамдиз кьяляхъ гъапӀнийи. Элатдиз арамар кючмиш гъахьнийи, дурар гъира [*]душваъ яшамиш шула+.

7Ахазди Ашурдин паччагь Тиглат-Паласарихьна гьамци пуз чархачйир гьаънийи:

– Узу яв гъараваш ва бай вуза. Гъач ва узʼин алархьу Арамдин паччагьдихьан ва Израилин паччагьдихьан узу уьрх+.

8Ахазди РАББИЙИН Хулаъ ва паччагьдин гъалайин хазнйириъ гъибихъу вари гъизил ва арс уч гъапӀнийи ва Ашурдин паччагьдиз хътапӀнийи+. 9Ашурдин паччагь Тиглат-Паласари Ахаздин хаиш тамам гъапӀнийи: Дамаскдиин алархьнийи ва думу гъибиснийи. Дугъу Дамаскдин агьалйир Кир шагьриз йисирвализ гъухнийи, хъа Рецин аьжлин хлиз тувнийи.

Ахазди Заанурин Хал цӀийи алапӀуб

10Думуган Ахаз паччагь Ашурдин паччагь Тиглат-Паласарихъди гюрюшмиш хьуз Дамаскдиз гъушнийи. Дугъаз Дамаскдиъ гъурбан апӀрушв гъябкънийи. Ахазди Заанурин гъуллугъчи Урияйиз гъурбан апӀрушван шикил ва, думу фици тикмиш дапӀну ккундуш, хъайи-хъайибси улупбар хътаънийи. 11Заанурин гъуллугъчи Урияйи гъурбан апӀрушв Дамаскдиан Ахаз паччагьди хътау улупбариз асас тикмиш гъапӀнийи. Ахаз паччагь кьяляхъ гъяйиз, дугъу думу тикмиш дапӀну ккудубкӀнийи. 12Дамаскдиан дуфну ва гъурбан апӀрушваз дилигну, паччагь дидин багахьна гъушнийи ва дидʼин улучӀвнийи. 13Дугъу вариубгбан гъурбан гъапӀнийи ва уьлер гъурбан гъапӀнийи, гъурбан гъапӀу чяхир удубзнийи. Гьацира демдин гъурбнарин[*] ифи гъурбан апӀрушвак кибчнийи. 14РАББИЙИН улихь дивнайи кемшрин гъурбан апӀрушв хьайи йишвʼхьан гьадабгънийи. Думу цӀийи гъурбан апӀрушван ва РАББИЙИН Хулан арайиъ айи. Гьамус думу цӀийи гъурбан апӀрушван кафари терефнаъ дивнийи. 15Хъасин Ахаз паччагьди Заанурин гъуллугъчи Урияйиз амур гъапӀнийи:

– Аьхю цӀийи гъурбан апӀрушвʼин гвачӀниндин вариубгбан гъурбнар апӀин ва хябяхъдин уьлерин гъурбнар апӀин, паччагьдин вариубгбан гъурбнар апӀин ва дугъан уьлерин гъурбнар апӀин, уьлкейин вари халкьдин вариубгбан гъурбнар апӀин ва дурарин уьлерин гъурбнар апӀин. Гъурбан гъапӀу чяхир душвахь удубз. Вари гъурбнарин ифи гъурбан апӀрушвак кибч. Хъа кемшрин гъурбан апӀрушв, Заанурин кьаст аьгъю апӀбан бадали, узу ишлетмиш апӀидиза.

16Заанурин гъуллугъчи Урияйи вари Ахаз паччагьди амур гъапӀганси дюм-дюзди тамам гъапӀнийи. 17Ахаз паччагьди РАББИЙИН Хулаъ айи аьрабйирилан кьулар аьлчӀягънийи ва дурарилан хилар жикӀрудар алдагънийи. Дугъу кемшрин гьявуз учв дивнайи кемшрин йицарилан алдабгънийи ва думу гъвандин бинайиин дивнийи+. 18Ахазди РАББИЙИН Хулахъ султ йигъан инсанар гъягъюз тикмиш дапӀнайи элебкнайишв ва РАББИЙИН Хулахъ чӀатанди паччагь гъюз гургутум тикмиш дапӀнайишв гьадагънийи. Дугъу му ляхин Ашурдин паччагь бадали гъапӀнийи.

Ахаздин аьжал

19Ахазди паччагьвал гъапӀу вахтнан жара гьядисйирикан ва дугъу гъапӀубдикан «Ягьудайин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна. 20Ахаз чан архйирихъди архаин гъахьнийи ва Давуддин Шагьриъ дурарин багахь накьвдик кивнийи. Хъа Ахаздин бай Хизкьи дугъан ерина паччагь гъахьнийи.

17

Израилин аьхиримжи паччагь Гьуша

17^1Ягьудайин паччагь Ахаздин паччагьвалин йицӀикьюдпи йисан Элайин бай Гьуша Самарияйиъ Израилин паччагь гъахьнийи. Дугъу урчӀвуд йисан паччагьвал гъапӀнийи+. 2Дугъу РАББИЙИН улариъ писвал апӀуйи, амма учв хьайиз гъахьи Израилин паччгьарисикьан дарди.

3Ашурдин паччагь Шалманасер[*] Гьушайиина дявдиз гъушнийи. Гьуша дугъан гьюкмикк ккахънийи, ва дугъу Шалманасериз харж тувуйи. 4Ашурдин паччагьдиз Гьуша хаинкар вуйивал ашкар гъабхьнийи, гьаз гъапиш Гьушайи Египетдин паччагь Суйихьна чархачйир гьауйи. Ашурдин паччагьдиз дугъу, муганайиз йисʼан йисаз тувруганси, харж тувурдайи. Гьаддиз Шалманасерри думу гъидиснийи ва дустагъдиъ итнийи.

Израил йисирвалиъ абхъувал

5Ашурдин паччагь Израил уьлкейиъ архьнийи, Самарияйиина диш гъахьнийи. Дугъу шубуд йисан Самария кьялаъ апӀну гъибтнийи+. 6Гьушайин паччагьвалин урчӀвудпи йисан Ашурдин паччагьди Самария гъадабгънийи ва израилар Ашур уьлкейиз йисирвализ гъухнийи. Дугъу дурар Хавор нирихъ хъайи Халах шагьриъ, гьацира Гузан шагьриъ ва мид халкьдин шагьрариъ дитнийи.

7Гьаму вари ляхнар хьпан себеб чпин Заанур вуйи РАББИЙИЗ къаршуди израилари гунгьар апӀувал вуйи. РАББИЙИ дурар Египетдиан адаънийи, египет паччагь вуйи фяряуьндин гьюкмиккан ккадаънийи, амма дурари бутариз ибадат апӀуйи. 8Дурар РАББИЙИ чибхьан гьутӀуркку халкьарин аьдатарихъди, хъа гьацира Израилин паччгьари ирчу аьдатарихъди гъягъюйи.

9Израилари чпин Заанур вуйи РАББИЙИЗ кьабул даруб апӀуйи. Дурари бицӀи ва аьхю вари шагьрариъ тепйириин гирамишвар тикмиш апӀуйи+. 10Дурари гьарсаб ягъли тепейиин ва аьхюди сирин тувру гьарикк гирами гъванар ва Ашерайин мурхьлар дивуйи. 11Гьарсаб гирамишвʼин дурари, чибхьан РАББИЙИ гьутӀуркку халкьариси, ицциб ниъ хъайи шейʼар ургуйи. РАББИЙИК хъял капӀри, дурари пис ляхнар апӀуйи. 12РАББИЙИ «Мици мапӀанай» гъапнушра, дурари бутариз ибадат апӀуйи. 13РАББИЙИ Израилиз ва Ягьудайиз вари пайгъамбрарин ва чпин мелзналан РАББИЙИН гафар инсанарихьна рукьрударин кюмекниинди ихтибарлу хабар дебккри гъахьну: «Пис рякъяриан удучӀвай! Йиз амрар ва тяйинвалар Узу ичв абйириз тамам апӀуз амур гъапӀу ва учвуз Йиз лукӀар вуйи пайгъамбрарин мелзналан туву Къанундиз асас тамам апӀинай».

14Амма дурар хъпехъурдайи ва, чпин Заанур вуйи РАББИЙИХЪ хътругъру чпин абйирси, инкар вуйидар вуйи. 15Дугъан къайдйир, чпин абйирихъди гъийитӀу Дугъан йикьрар, Дугъу дурариз туври гъахьи улупбар дурари ярхла гъапӀнийи. Дурар фукӀа дару бутарихъди гъягъюйи ва чибра фукӀа дарудар гъахьнийи. Израилин ва Ягьудайин агьалйири гургутум айи ва дурари апӀруб апӀуз РАББИЙИ гъадагъа дапӀнайи халкьарихъан мисал гъадабгъуйи+.

16Дурари чпин Заанур вуйи РАББИЙИН вари амрар ярхла гъапӀнийи. Чпиз жердюкьярин суратнаъди урзнайи кьюб бут ва Ашерайин мурхьул гъапӀнийи. Дурари вари завун кьушум вуйи ригъдиз, вазлиз, хядариз, гьацира Баализ[*] ибадат апӀуйи+. 17Дурари чпин баяр ва шубар цӀигъ гъурбан апӀуйи. Дурари фал кипуйи, изитӀ апӀуйи, дурар РАББИЙИН уларикк, Дугъак хъял капӀри, пис ляхнариин машгъул шуйи.

18РАББИЙИЗ Израиликан яманди хъял гъабхьнийи, ва Дугъу дурар Чахьан ярхла гъапӀнийи. Анжагъ Ягьудайин тухум гъибтнийи. 19Амма гьятта Ягьудайира чан Заанур вуйи РАББИЙИН амрар тамам апӀурдайи. Дурар Израили ирчу аьдатарихъди гъягъюйи. 20Гьаддиз РАББИЙИ Израилин вари тухмар ярхла гъапӀнийи. Чахьан ярхла апӀайизкьан, Дугъу дурариз жаза тувуйи ва дурар тӀарашчйирин хлиз тувуйи+.

21РАББИЙИ Израилиин гьюкум Давуддин тухумдихьан тадабгъиган, дурари Наватдин бай Яравам паччагь гъапӀнийи. Яравамди Израил РАББИЙИХЬАН гъубхнийи, ва дидиз лапра пис гунгьихьна ял гъапӀнийи+. 22Израилари Яравамдин гунгьарин рякъюъди гъягъювал давам гъапӀнийи, дурарихьан гьидицундайи. 23Чан гъаравашарин, пайгъамбрарин, мелзналан улихь ккимиди гъапиганси, РАББИ дурарихьан гьидицнийи. Гьаци Израилин халкь чпин уьлкейиан Ашурдиз йисирвализ гъубхнийи, дурар гъира[*] душваъ ими.

Самарияйиз, яни Израил алди гъабхьи йишвариз, жара халкьар хувал

24Ашурдин паччагьди Вавилондин, Кутайин, Аввайин, Хаматдин ва Сепарваимдин агьалйир хъади гъахнийи ва Самарияйин шагьрариъ израиларин ерина дитнийи. Дурари Самарияйин шагьрариъ бина гъивнийи. 25Дурар душваз кючмиш духьну имиди, дурари гьеле РАББИЙИЗ ибадат апӀурдайи, ва Дугъу дурариина асланар гьауйи. Асланари дурарикан бязидар чӀяргъюйи. 26Дидин гьякьнаан Ашурдин паччагьдиз хабар дебккнийи:

– Уву хъади гъахи ва Самарияйин шагьрариъ диту халкьариз, думу уьлкейин Заанури фу тӀалаб апӀуруш, аьгъдар. Дугъу дурариина асланар гьаъру, асланари дурар терг апӀуру, гьаз гъапиш агьалйириз, думу уьлкейин Заанури фу тӀалаб апӀуруш, аьгъдар.

27Думуган Ашурдин паччагьди амур гъапӀнийи:

– Учву Самарияйиан йисирвализ гъуху Заанурин гъуллугъчйирикан сар дина гьаай. Гъит, думу душваъ яшамиш ишри, ва дурариз думу уьлкейин Заанурин къанунар улупри.

28Самарияйиан йисирвализ гъуху Заанурин гъуллугъчйирикан сар Бет-Элиъ яшамиш хьуз ва, РАББИЙИЗ фици ибадат апӀуруш, дурариз улупуз гъафнийи+.

29Амма гьарсаб халкьди чпи бина гъиву шагьрариъ чпин бутарра гъапӀнийи ва Самарияйин агьалйири тепйириин гъапӀу гирамишвариъ дивнийи. 30Вавилондин агьалйири Суккут-Бенут бутдиз ибадат апӀуйи, Кутдин агьалйири – Нергал бутдиз, хъа Хаматдин агьалйири – Ашима бутдиз. 31Авва шагьрин агьалйири Нивхаз ва Тартак бутар гъапӀнийи. Хъа Сепарваим шагьрин агьалйири чпин бицӀидар Адрамелех ва Анамелех бутариз цӀигъ гъурбан апӀуйи. 32Дурари РАББИЙИЗРА ибадат апӀуйи ва тепйириин али гирамишвариъ чпин арайиан жюрбежюр инсанар бутарин гъуллугъчйирди тяйин гъапӀнийи. Дурари душвариин бутариз гъурбнар апӀуйи+. 33Дурари РАББИЙИЗ ибадат апӀуйи, хъа чиб кючюрмиш гъапӀу йишвариан халкьарин вари аьдатариинди бутаризра гъуллугъ апӀуйи. 34Дурари гъийин йигъазкьан улихь вахтнан аьдатар уьрхюра. Дурариз РАББИЙИХЬАН гучӀурдар. Якьубдин наслариз РАББИЙИ туву Дугъан тяйинвалар ва рякъяр-ражар, къанунар ва амрар дурари тамам апӀурдар. РАББИЙИ Якьубдиин Израил ччвур иливнийи+.

35РАББИЙИ, израиларихъди йикьрар йитӀруган, дурариз амур гъапӀнийи: «Бутариз гьюрмат мапӀанай, дурариз ибадат мапӀанай ва дурариз гъурбнар маханай. 36Зурба кьувватниинди ва аьхю аьламатариинди учву Египетдиан адау РАББИ – магьа Думу, учву Шлиз гьюрмат дапӀну ккундуш. Дугъаз ибадат апӀинай ва Дугъаз гъурбнар аькъинай. 37Дугъан тяйинвалар ва рякъяр-ражар, къанунар ва амрар гьарган тамам апӀинай. Дугъу дурар учвуз гъидикӀну. Бутариз гьюрмат мапӀанай. 38Узу учвухъди гъийитӀу йикьрар кӀваълан магьапӀанай ва бутариз ибадат мапӀанай. 39РАББИЙИЗ, ичв Заануриз, ибадат апӀинай, ва Дугъу учву вари душмнарин хилариккан азад апӀиди».

40Амма Самарияйин агьалйир хъпехъурдайи, ва дурари улихьдин вахтнан аьдатар уьрхюйи. 41Гьятта РАББИЙИЗ ибадат апӀури, думу халкьари бутариз ибадат апӀуйи. Гъийин йигъазкьан дурарин бицӀидари ва худлари чпин абйири гъапӀуб апӀувал давам апӀура+.

18

Ягьудайин паччагь Хизкьи

18^1Израилин паччагь Гьушайин, Элайин балин, паччагьвалин шубудпи йисан Ягьудайиъ Ахаздин бай Хизкьийи паччагьвал апӀуз хъюгънийи. 2Паччагь шлуган, дугъан къанна хьуд йис яш вуйи. Дугъу Ерусалимдиъ къанна урчӀвуд йисан паччагьвал гъапӀнийи. Дугъан дадайиз Ави кӀуйи, думу Захарияйин риш вуйи. 3Хизкьийи РАББИЙИН улариъ, чан арха Давуддиси, дюз вуйиб апӀуйи. 4Дугъу тепйирилан гирамишвар алдагънийи, гирами гъванар гъюргънийи, Ашерайин мурхьлар[*] алдатӀнийи. Муса пайгъамбри гъапӀу кемшрин битӀ дугъу тикйир гъапӀнийи, гьаз гъапиш гьадму вахтназкьан израилари дидин улихь ицциб ниъ хъайи шейʼар ургуйи. Дидиз Нехуштан кӀуйи.

5Хизкьийин РАББИЙИИН, Израилин Заануриин, хъугъвал алийи. Ягьудайин паччгьарин арайиъ я думу паччагь хьайиз, ясана дугъан кьяляхъ Хизкьийиз барабар вуйир гъахьундайи+. 6Думу РАББИЙИКАН ижмиди кичӀихнайи ва хътадаркри Дугъахъди гъягъюйи. РАББИЙИ Муса пайгъамбрин мелзналан туву амрар дугъу тамам апӀуйи. 7РАББИРА дугъахъди хъайи, фуну ляхнихъ хъюгъишра, варибдиъ дугъаз хъуркьувалар шуйи. Думу Ашурдин паччагьдиз къаршуди удучӀвнийи ва дугъаз гъуллугъ апӀбаз ваъ гъапнийи. 8Дугъу филистимар бицӀи ва аьхю вари шагьрариъ дагъитмиш гъапӀнийи, тап Газа шагьрихъна ва дидин аьтрафарихъна+.

Ашурари Самария бисуб

9Хизкьийин паччагьвалин юкьудпи йисан – Израилин паччагь Гьушайин, Элайин балин, паччагьвалин ургудпи йисан Ашурдин паччагь Шалманасер Самария шагьриина диш гъахьнийи. Дугъу думу кьялаъ апӀнийи+. 10Шубуд йислан ашурари Самария гъибиснийи. Гьаци, Хизкьийин паччагьвалин йирхьудпи йисан, Израилин паччагь Гьушайин паччагьвалин урчӀвудпи йисан Самария гъибиснийи. 11Ашурдин паччагьди Израилин агьалйир чан уьлкейиз йисирвализ гъурхнийи. Дугъу дурар Хавор нирихъ хъайи Халах шагьриъ, гьацира Гузан шагьриъ ва мид халкьдин шагьрариъ дитнийи. 12Гьаму вари ляхнар хьпан себеб чпин Заанур вуйи РАББИЙИХЪ хъпебехъувал вуйи. Дурари Дугъан йикьрар, РАББИЙИН гъараваш Муса пайгъамбри амур гъапӀуб вари чӀур апӀуйи. Дурар хъпехъурдайи, ва дурари йикьрар тамам апӀурдайи.

Санхерибди Ерусалимдиз къурху ккапӀуб

13Хизкьийин паччагьвалин йицӀиюкьудпи йисан Ашурдин паччагь Санхериб Ягьудайин мюгькам дапӀнайи шагьрариин алархьнийи ва дурар гъидиснийи. 14Ягьудайин паччагь Хизкьийи Лахиш шагьриз Ашурдин паччагьдиз гьамци пуз гьаънийи:

– Узук тахсир казук. Узу гъит, ва узу увуз узкан уву тӀалаб гъапӀуб вари тувидиза.

Ашурдин паччагьди Ягьудайин паччагь Хизкьийилан шубудварж талант[*] арс ва сумчӀур талант[*] гъизил алдабгънийи. 15Хизкьийи дугъаз РАББИЙИН Хулаъ ва паччагьдин хазнйириъ гъибихъу вари арс тувнийи+. 16Гьадмуган Ягьудайин паччагь Хизкьийи РАББИЙИН ибадатханайин раккнариин ва раккнарин дарчариин чав алабсу гъизил вари алдабснийи ва думу Ашурдин паччагьдиз тувнийи.

17Гьаци вушра, Ашурдин паччагьди Лахишдиан Хизкьи паччагьдихьна Ерусалимдиз кьушмин заанур аьхюр ва аьхюнур чяхирчи[*] аьхю кьушум хъади гьаънийи. Дурар Ерусалимдиз багахь гъахьнийи ва Заан даграан шид дизигнайи йишвахь, палтар урччру ва ерццру хутӀлиз рякъюъ дийигънийи. 18Дурари паччагьдиз дих гъапӀнийи, ва дурарихьна гъалайиъ буйругъар туврур вуйи Элиаким, Хилкияйин бай, бикӀрур вуйи Шевна ва тарихчи Юах, Асафдин бай, удучӀвнийи.

19Аьхюну чяхирчийи дурариз гъапнийи:

– Хизкьийиз йипай: «Гьамци кӀура машгьур паччагьди, Ашурдин паччагьди: „Наънан вуяв гьаму хъугъвал? 20Буш гафарна дявдин устадвал ва кьувват саб ву кӀуру фикир апӀурава? Узуз къаршуди удучӀвну, уву шлик умуд киврава? 21Магьа уву Египетдик умуд киврава! Думу дюбгънайи, чаин алахъурин гьарсарин хлин гагьнаан итӀибгъру чӀеъсиб ву. Египетдин паччагь вуйи фяряуьн чак умуд кивдарихъди варидихъди гьацир ву. 22Хъа учву узуз, учу РАББИЙИК, ич Заанурик, умуд киврача, пуз шулучвухьан. Хъа Хизкьийи тепйирилан Дугъан гирамишвар ва гъурбан апӀрушвар алдагъну аьхир. Дугъу Ягьудайиз ва Ерусалимдиз анжагъ гьаму, Ерусалимдиъ айи гъурбан апӀрушвахь, ибадат апӀинай гъапну.“+

23Гьаци вуйиган, йиз агъайихъди, Ашурдин паччагьдихъди, гьюжат апӀин: узу увуз кьюд агъзур гьяйван тувидиза, увуз дурариина атлуйиркьан дихъидарвуз. 24Йиз агъайин гъаравашарикан варитӀан бицӀи гьякимдин улихь дурум тувуз фици хьибдивухьан? Уву гьамусра египетдин дявдин фургънарик ва атлуйирик умуд киврава. 25Узу гьаму уьлкейиина, му уьлке терг апӀбан бадали, РАББИЙИН амриинди диш гъахьунза. РАББИЙИ Чав узуз гьаму уьлкейиина гъарах ва думу терг апӀин гъапну».

26Думуган Хилкияйин бай Элиакимди, Шевнайи ва Юахди аьхюну чяхирчийиз гъапнийи:

– Ккун апӀурча, учухъди, яв гъаравашарихъди, арам чӀалниинди гафар апӀин, учу думу чӀалнан гъавриъ ахъурча аьхир. Цалʼин али халкь хьайиган, учухъди жугьуд чӀалниинди гафар мапӀан+.

27Амма аьхюну чяхирчийи жаваб тувнийи:

– Мегер йиз агъайи узу гьаму гафар анжагъ ичв агъайиз ва учвуз, хъа цалʼин али инсанариз ктарди, пуз гьаънийинхъа? Ваъ, дурарира, гьаму учвуси, чпин нежес ипӀиди ва чпин жвур убхъиди.

28Аьхюну чяхирчи гъудужвнийи ва жугьуд чӀалниинди ягъалди чӀигъ гъапӀнийи:

– Машгьур паччагьдин, Ашурдин паччагьдин гафнахъ хъебехъай! 29Паччагьди гьамци кӀура: «Хизкьийи учвуз кучӀал апӀуз мугъузанай. Дугъхьан учву йиз хилккан азад апӀуз шулдар. 30Хизкьийи учвуз кӀура: „РАББИЙИ ухьу чарасузди къутармиш апӀиди. Му шагьур Ашурдин паччагьдин хилиз тувидар“. Хъа учву РАББИЙИХЪ йирфар хъирчбиин дугъу инанмиш апӀуз мугъузанай. 31Хизкьийихъ мехъебехъанай».

Гьамци кӀура Ашурдин паччагьди: «Узухъди мясляаьт йибтӀай ва узуз мютӀюгъ йихьай. Думуган учву ичв тӀумтӀин ширариккан ва инжиларин гьаригъян ипӀидичва ва ичв гъуййириан шид убхъидичва+. 32Хъасин узу гъидиза ва учву узухъди ичвсиб уьлкейиз, тахил ва чяхир, уьл ва тӀумтӀин ширар, зейтундин гьарар ва йиччв айи уьлкейиз, гъахидиза. Уьмур кадабгъай, хъа аьжал ваъ! Хизкьийихъ мехъебехъанай, гьаз гъапиш дугъу, „РАББИЙИ ухьу къутармиш апӀиди“ кӀури, учву гъаврихъан хътаура. 33Яраб жара халкьдин фунур-вуш заанури чан уьлке Ашурдин паччагьдин хилккан азад гъапӀнун? 34Хаматдин ва Арпаддин заанурар наши? Сепарваимдин, Гьенайин ва Иввайин заанурар наши? Шли-вуш Самария йиз хилккан азад гъапӀнийин+? 35Гьаму вари уьлкйирин заанурарикан шилхьан чан уьлке узккан азад апӀуз гъабхьну? РАББИЙИХЬАН Ерусалим йиз хилккан азад апӀуз фици хьибди?»+

36Амма халкь ккебехънайи ва жаваб вуди фукӀа кӀури адайи, гьаз гъапиш паччагьди амур дапӀнайи: «Дугъаз жаваб мутуванай».

37Гъалайиъ буйругъар туврур вуйи Элиаким, Хилкияйин бай, бикӀрур вуйи Шевна ва тарихчи Юах, Асафдин бай, Хизкьийихьна, чпин палтар дячӀяргъну, дерд кади гъафнийи. Дурари аьхюну чяхирчийи гъапиб паччагьдикна гъапнийи.

19

Ерусалим къутармиш шлуваликан Ешаяйи вахт ккимиди пуб

19^1Хизкьи паччагьдиз думу гафар гъеерхьиган, дугъу чан палтар гъячӀяргънийи ва, дерднан лишан вуди, ирин ккуртар алахьну, РАББИЙИН Хулаз гъушнийи. 2Дугъу гъалайиъ буйругъар туврур вуйи Элиаким, бикӀрур вуйи Шевна ва аьхюнудар Заанурин гъуллугъчйир ирин ккуртар алди Амоцдин бай Ешая пайгъамбрихьна гьаънийи. 3Дурари Ешая пайгъамбриз гъапнийи:

– Хизкьийи гьамци кӀура: «Гъи балайин, жазайин ва аьйибнан йигъ ву, хиял апӀин бицӀир гьамус-хъа бабкан хьиди, хъа бабкан хуз кьувват адар. 4Белки, яв Заанур вуйи РАББИЙИЗ Ашурдин паччагьди чӀиви Заанурик кялхъюз гьау аьхюну чяхирчийи гъапи вари гафар ерхьур. Белки, яв Заанур вуйи РАББИЙИЗ гъеерхьу гафарин Дугъу жаза тувур. Гьеле чӀивиди имбударихъан дюаь апӀинава»+.

5Хизкьи паччагьдин гъаравашар Ешая пайгъамбрихьна гъафиган, 6дугъу дурариз гъапнийи:

– Ичв агъайиз йипай: «Гьамци кӀура РАББИЙИ: „Увуз гъеебхьубдихьан, Ашурдин паччагьдин гъаравашари гъапи Узук кялхъбан гафарихьан гучӀ мапӀан. 7Магьа Узу думу гьаци чашмиш хьуз гъитдизаки, дугъаз саб хабар ебхьиган, думу чан уьлкейиз кьяляхъ хътаркуз мажбур хьиди. Хъа душваъ Узу гьаци апӀидизаки, думу тур йивну йикӀиди“».

8Аьхюну чяхирчийиз Ашурдин паччагь Лахишдиан удучӀвуваликан гъеебхьиган, думу кьяляхъ гъафнийи. Аьхюну чяхирчийиз паччагь дугъу Ливна шагьур кьялаъ апӀради гъидихънийи.

Санхерибди цӀийикӀултӀан гучӀ ккапӀуб ва Хизкьийин ккарагуб

9Санхерибдихьна Кушдин паччагь Тиргьакьа чаина дявдиинди гъюрайиваликан хабар гъурубкьнийи. Думуган дугъу гьамци пуз Хизкьийихьна хъана вакилар гьаънийи:

10– Ягьудайин паччагь Хизкьийиз йипай: «Уву умуд киврайи Заанури, Дугъу Ерусалим Ашурдин паччагьдиз тувидар кӀуруган, увуз кучӀлар апӀуз мугъузан. 11Увуз гъеебхьунвуз аьхир, Ашурдин паччгьари вари уьлкйирикан, дурар бегьемди терг дапӀну, фу гъапӀнуш. Хъа мегер уву сагъ-саламатди гъуздивахъа? 12Йиз абйири терг гъапӀу халкьарин заанурари, мисалназ, Гузан, Харан, Рецеф шагьрарин агьалйирин ва Телассар шагьриз алдау Эден шагьрин агьалйирин заанурари дурар къутармиш гъапӀнийин+? 13Хаматдин паччагь, Арпадайин паччагь, Сепарваим, Гьена ясана Ивва шагьрарин паччгьар гьамус наан а?»+

14Вакиларихьан Хизкьийихьна кагъаз гъурубкьнийи, дугъу думу гъурхнийи. Хъасин Хизкьи РАББИЙИН Хулаз гъушнийи, ва дугъу кагъаз РАББИЙИН улихь гьатӀабццнийи. 15Хизкьи РАББИЙИЗ ккарагуйи:

– Я РАББИ, Израилин Заанур, малайикар-херувимариин[*] деънайир! Жилин вари паччагьлугъариин анжагъ сар Уву Заанур вува. Уву зав ва жил яратмиш гъапӀунва+. 16Ис апӀин, РАББИ, Яв иб ва ебхь. Арцц, РАББИ, Яв улар ва лиг. ЧӀиви Заанурик кялхъбан бадали, Санхерибди хътау гафар ерхь+. 17Ашурдин паччгьари думу халкьар ва дурарин уьлкйир гьякьикьатди терг гъапӀну. 18Дурарин бутар цӀигъ гъирчувал ва дурар терг апӀувал гьякьикьат ву, гьаз гъапиш дурар заанурар дайи. Дурар инсандин хилариинди тартиб дапӀнайи гакӀул ва гъванар вуйи. 19Гьамус, ич Заанур вуйи РАББИ, миннат апӀурза, жилин вари паччагьлугъариз анжагъ Уву, РАББИ, сар Заанур вуйивал аьгъю хьпан бадали, учу дугъан хилккан къутармиш апӀин.

Санхериб дагъитмиш хьпан гьякьнаан Ешая пайгъамбри вахт ккимиди пуб

20Амоцдин бай Ешая пайгъамбри Хизкьийиз гьамци пуз гьаънийи:

– Израилин Заанур вуйи РАББИЙИ гьамци кӀура: «Ашурдин паччагь Санхерибдин гьякьнаан яв ккарагуб Узуз гъеебхьунзуз».

21Магьа Санхерибдин гьякьнаан РАББИЙИ гъапи гаф:

– Эй, Ашурдин паччагь! Сиондин марцци шураз[*]

уву гьяспикк ккадар. Думу увʼин аьлхъюра.

Дугъу, Ерусалим-шуру,
уву чӀюрхсира гьисаб апӀурадар.

22Уву шлик кялхънийва, фуж биябур гъапӀнийва?

Шилʼина уву сес
ва дамагъ кайи улар за гъапӀунва?

Израилин Гирами Заануриина!

23Яв вакиларин мелзналан
уву Раббийик кялхънийва.

Ашурдин паччагь, уву гъапнийва:

«Гизаф кьадар йиз дявдин фургънарихъди
узу дагъларин кӀакӀариина,

Ливандин ярхла ямажарикна за гъахьунза.

Узу Ливандин варитӀан ягъли кедрйин гьарар,
дидин варитӀан ужударсдар кипарисдин гьарар алдатӀунза.

Узу дидин варитӀан ярхла йишвариз,
дидин ужударсдар яркврариз хъуркьунза.

24Узу гъуййир гъириккунза
ва яд йишварин шид гъубхъунза.

Узу Египетдин вари нирарикан,
гъеебццу жилиланси, ктучӀвунза».

25Эй, Ашурдин паччагь! Мегер увуз гъеебхьундайвуз?

Узу, РАББИЙИ, думу ляхнар ухдитӀан тяйин гъапӀнийза,
кюгьне вахтари кьаст гъапӀнийза.

Гьамус Узу, мюгькам дапӀнайи шагьрар
гъюрдарин чӀвеэриз илтӀикӀуз увуз мумкинвал тувну,
думу ляхнар тамам гъапӀунза.

26Думу шагьрарин агьалйир кьувватнаан адахъна,
дурариз гучӀ дубхьна, дурар биябур дапӀна.
Дурар хутӀлиъ набататарси,
назук чру гъелемарси,
гъваин ктубчӀву, ягъал хьайизра
гъубгу укӀси ву.

27Хъа Узуз яв гьарсаб
алдабгъру гам аьгъязуз.
Узкан фици хъял апӀуруш, аьгъязуз.
28Узухьна вуйи яв гужли хъюлаз
ва Йиз ибарихъна дуфнайи яв дамагъназ лигну,
Узу яв хъюхъниан рукьан ппул итӀибгъидиза
ва яв ушвниин Йиз фурин алапӀидиза,
ва уву гъафи рякъюъди
кьяляхъ апӀидиза.

29Му увуз улупру лишан хьибди, Хизкьи:

цци учву чав чаланди кудубчӀвуб ипӀидичва,
хъа гъюру йисан – дидкан кудубчӀвуб.
Хъа шубудпи йисан тум убзай ва иган убгай,
тӀумтӀин багълар кивай ва дурарин йимишар итӀинай.

30Ягьудайин тухумдиан сагъди гъуздари хъана
исикк ччивар деетиди ва зиин йимишар хиди.

31Ерусалимдиан хъйибгъуб удубчӀвиди,

Сион дагъдилан сагъди гъуздар улдучӀвиди.

Гьамци Заварин Кьувватарин Аьхюрин, РАББИЙИН, зурба ккунивали апӀиди.

32Гьаддиз РАББИЙИ Ашурдин паччагьдикан гьамци кӀура:

– Думу му шагьриъ учӀвидар,
ва дугъу чӀимрар деетидар.
Думу дидихьна гъалхан хьади гъидар
ва думу бисуз руг хъабхьидар[*]+.
33Думу учв гъафи рякъюъди кьяляхъ хътаркиди,
думу му шагьриъ учӀвидар.
34Узу ва Йиз лукӀ Давуд бадали,

Узу думу шагьур уьбхидиза ва къутармиш апӀидиза.

Ашурдин кьушум магълуб хьуб

35Думу йишван РАББИЙИН малайикди, дуфну, Ашурдин кьушмин бинайиъ варжна миржцӀурна хьуд агъзур инсан аьжлин хлиз тувнийи. Хъайигъан гвачӀнинган нивкӀʼан хъиргиган, инсанариз варишварихь майтар гъяркънийи+. 36Думуган Ашурдин паччагь Санхериб, бина алдабгъну, гъушнийи. Думу хулаз кьяляхъ хътаркнийи ва Ниневияйиъ яшамиш гъахьнийи+.

37Саб ражари, Санхерибди чан бут Нисрухдин ибадатханайиъ ибадат апӀурайиган, дугъан баяр Адрамелехди ва Сарецери думу, тур йивну, гъакӀнийи. Дурар Арарат вилаятдиз гьергнийи. Хъа Санхерибдин бай Асархаддон дугъан ерина паччагь гъахьнийи+.

20

Хизкьийин уьзур ва думу сагъ хьуб

20^1Думу йигъари Хизкьи иццру гъахьнийи ва йикӀру гьялнахъна дуфнайи. Амоцдин бай Ешая пайгъамбар дугъахьна гъафнийи ва гъапнийи:

– Гьамци кӀура РАББИЙИ: «Яв хулан гьякьнаан амур апӀин, гьаз гъапиш уву кечмиш шулава, уву сагъ хьидарва».

2Хизкьи цалихьинди машди гьидицнийи ва РАББИЙИЗ ккарагнийи:

3– КӀваин апӀин, я РАББИ, узу Яв улихь вафалуди фици гъягъюйиш ва Яв улариъ гьякь вуйиб вари марцци кӀваантӀан апӀуйиш!

Ва Хизкьи яманди гъишнийи+.

4Ешая пайгъамбар кьялан гьяятдиан удучӀвайиз, дугъахьна РАББИЙИН гаф гъафнийи:

5– Кьяляхъ хъадарк ва Йиз халкьдин регьбер Хизкьийиз йип: «Гьамци кӀура яв арха Давуддин Заанур вуйи РАББИЙИ: Узуз яв ккарагуб гъеебхьунзуз ва яв нивгъар гъяркъюнзуз. Узу уву сагъ апӀидиза. СаритӀ уву РАББИЙИН Хулаз гъягъидива. 6Узу яв уьмриин йицӀихьуд йис иливидиза. Узу уву ва гьаму шагьур Ашурдин хилхьан азад апӀидиза. Узу бадали ва Йиз лукӀ Давуд бадали Узу гьаму шагьур къутармиш апӀидиза»+.

7Ешая пайгъамбри гъапнийи:

– Паччагьдиз инжиларин лавашсиб аьбкъинай.

Дурари думу аьмгълиин иливнийи, ва паччагь сагъ гъахьнийи. 8Думуган Хизкьийи Ешая пайгъамбрихьан гьерхнийи:

– РАББИЙИ узу сагъ апӀрувалин ва саритӀ РАББИЙИН Хулаз гъягърувалин тасдикьвалин лишан фу ву?

9Ешая пайгъамбри жаваб тувнийи:

– Гаф тувнайиб РАББИЙИ тамам апӀрувалин РАББИЙИХЬАН увуз тасдикьвалин лишан магьа: гъи сирин йицӀуб умбур улихь, ясана йицӀуб умбур кьяляхъ гъябгъиди. Улихь ясана кьяляхъ гъябгъюруш, кадабгъ.

10Хизкьийи гъапнийи:

– Сирниз йицӀуб умбриинди улихь гъябгъюз рягьятди ву. Ваъ, гъит думу йицӀуб умбриинди кьяляхъ хъадабкри.

11Ешая пайгъамбар РАББИЙИЗ ккарагнийи, ва РАББИЙИ сирин Ахаздин гъядрариъди думу йицӀуб умбриинди кьяляхъ гъапӀнийи.

Вавилондин паччагьдин вакилар Хизкьийихьна гъюб

12Думу вахтна Вавилондин паччагь Мерудах-Баладанди, Баладандин бали, Хизкьийиз кагъаз ва пешкеш хътаънийи, гьаз гъапиш дугъаз Хизкьийин уьзрикан гъеебхьнийи. 13Хизкьи вакиларихъ хъпехънийи, ва дугъу чан хазнаханайиъ айиб вари – арс, гъизил, тюнт даднан шейʼар ва багьалу ччимар – улупнийи. Гьацира дугъу яракьхана ва дидин хазнаханйириъ уьбхюрайиб вари улупнийи. Я гъалайиъ, я чан вари паччагьлугъдиъ дугъу дурариз улулупуб фукӀа имдайи.

14Ешая пайгъамбар паччагьдихьна гъафнийи ва гъапнийи:

– Гьаму инсанари фу кӀуйи ва дурар наънан увухьна гъафну?

Хизкьийи жаваб тувнийи:

– Ярхла уьлкейиан, дурар Вавилондиан гъафну.

15Пайгъамбри гьерхнийи:

– Дурариз яв гъалайиъ фу гъябкъну?

– Йиз гъалайиъ дурариз вари гъябкъну. Йиз хазнаханйириъ узу дурариз улулупуб фукӀа адар, – жаваб тувнийи Хизкьийи.

16Думуган Ешая пайгъамбри Хизкьийиз гъапнийи:

– РАББИЙИН гафнахъ хъебехъ: 17«Яв гъалайиъ айиб вари, гъийин йигъазкьан яв абйири уч дапӀнайиб вари Вавилондиз гъабхру вахт чарасузди улубкьиди. ФукӀа гъубзидар+. 18Хъа яв насларикан бязидар дина гъахиди ва Вавилондин паччагьдин гъалайиъ гъаравашар хьиди»+.

19– Уву узукна гъапи РАББИЙИН гаф ужуб ву, – жаваб тувнийи Хизкьийи. Ва дугъу фикир гъапӀнийи: «Вуш фу вухъа, йиз йигъари ислягьвал ва хатӀасузвал ади гъабхьихъантина?»

Хизкьийин аьжал

20Хизкьийи паччагьвал гъапӀу вахтнан жара гьядисйирикан ва дугъу гъапӀу ляхнарикан, дугъу дагар фици гъапӀнуш ва жиликкди шагьриз шид фици гъизигнуш, «Ягьудайин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна.

21Хизкьи чан архйирихъди архаин гъахьнийи. Дугъан бай Манаше дугъан кьяляхъ паччагь гъахьнийи.

21

Ягьудайин паччагь Манаше

21^1Манашейин, паччагь шлуган, йицӀикьюд йис яш вуйи. Дугъу Ерусалимдиъ хьцӀурна хьуд йисан паччагьвал гъапӀнийи. Дугъан дадайиз Хефцибах кӀуйи. 2РАББИЙИ израиларихьан гьутӀуркку халкьарин хяви аьдатарихъди гъягъюри, дугъу РАББИЙИН улариъ писвал апӀуйи. 3Чан адаш Хизкьийи гъадаргъу тепйириин али гирамишвар дугъу цӀийикӀултӀан тикмиш гъапӀнийи. Израилин паччагь Ахавдихъан мисал гъадабгъну, Баализ гъурбан апӀрушвар гъапӀнийи ва Ашерайин мурхьул дубснийи. Дугъу вари завун кьушум вуйи ригъдиз, вазлиз ва хядариз ибадат ва гъуллугъ апӀуйи+. 4Гьятта РАББИЙИ чакан «Ерусалимдиъ Йиз ччвурназ гьюрмат апӀиди» гъапи РАББИЙИН Хулаъра дугъу гъурбан апӀрушвар тикмиш гъапӀнийи+. 5РАББИЙИН Хулан кьюбиб гьяятариъ дугъу вари завун кьушум вуйи ригъдиз, вазлиз ва хядариз гъурбан апӀрушвар тикмиш гъапӀнийи+. 6Дугъу чан бай цӀигъ гъурбан гъапӀнийи, фал кипуйи, изитӀ апӀуйи, гъийихдариз дих апӀрударихъди ва сюгьюрчйирихъди гаф-чӀал апӀуйи. Дугъу РАББИЙИН улариъ, Дугъак хъял капӀри, гизаф писвал гъапӀнийи.

7Дугъу Ашерайин мурхьул ктапӀуз амур гъапӀнийи ва думу РАББИЙИН Хулаъ дивнийи. Думу Хулкан РАББИЙИ Давуддиз ва дугъан бай Сулеймандиз гъапнийи: «Му Хулаъ ва Израилин вари тухмаригъян Узу гъядябгъю Ерусалимдиъ Йиз ччвурназ даимайиз гьюрмат апӀиди. 8Узу гьамусдихъантина израилар Узу чпин абйириз туву жилилан улдучӀвуз гъитидарза. Анжагъ дурари Узу чпиз амур гъапӀуб вари тамам дапӀну ва дурариз Йиз лукӀ Мусайи туву Къанун дюбхну ккунду»+.

9Амма халкь хъпехъундайи. Манашейи дурар рякълан алдаънийи. Дурар РАББИЙИ израиларин улихь терг гъапӀу халкьаритӀан артухъ писвал апӀуз хъюгънийи. 10РАББИЙИ Чан гъаравашар вуйи пайгъамбрарин мелзналан кӀуйи:

11– Ягьудайин паччагь Манашейи хяви гунгьар гъапӀну. Дугъу чпин улихьна вуйи амореяритӀан артухъ писвал гъапӀну ва чан бутариинди Ягьудайиз гунгьиз ял гъапӀну+. 12Гьаддиз Израилин Заанур вуйи РАББИЙИ гьамци кӀура: «Узу Ерусалимдиин ва Ягьудайиин гьациб бала алапӀидиза, шлиз дидкан гъеебхьиш, дугъан юкӀв тӀубкӀиди+. 13Узу Ерусалимдиз жаза, Самарияйиз гьадабтӀганси, гьадабтӀидиза ва уьлчме Ахавдин тухумдизси ишлетмиш апӀидиза. Узу Ерусалим, зах марцц апӀруганси, марцц ва маш кӀанакк апӀидиза+. 14Узу ктабгъу халкьдихъан гъуздарихьан гьудучӀвидиза ва дурар душмнарин хилариз тувидиза. Ягьудайин вари душмнари дурар тӀараш апӀиди. 15Гьаз гъапиш дурари Йиз улариъ писвал апӀуйи, чпин абйир Египетдиан удучӀвхъамина гъийин йигъазкьан Узук хъял капӀуйи».

16Манашейи Ягьудайин агьалйириз гунгьихьна ял гъапӀнийи ва дурари РАББИЙИН улариъ писвал апӀуз гъитнийи. Дидланна савайи, дугъу тахсир ктру ифи гьадмукьан удубзнийики, Ерусалим саб гъирагъдихъан тмунуб гъирагъдихъна дидихъди абцӀнийи+.

17Манашейи паччагьвал гъапӀу вахтнан жара гьядисйирикан, дугъу гъапӀу вари ляхнарикан ва дугъу гъапӀу гунгьикан «Ягьудайин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна. 18Манаше чан архйирихъди архаин гъахьнийи ва чан гъалайиъ айи Уззайин багъдиъ накьвдик кивнийи. Хъа дугъан бай Амон дугъан кьяляхъ паччагь гъахьнийи+.

Ягьудайин паччагь Амон

19Паччагь шлуган, Амондин къанна кьюд йис яш вуйи. Дугъу Ерусалимдиъ кьюд йисан паччагьвал гъапӀнийи. Дугъан дадайиз Мешулемет кӀуйи, думу тухмиинди Ютба шагьриан вуйи Харуцдин риш вуйи. 20Чан адаш Манашейиси, Амондира РАББИЙИН улариъ писвал апӀуйи. 21Думу чан адашдин вари рякъяриъди гъягъюйи. Дугъу чан адашди гъуллугъ апӀури гъахьи бутариз гъуллугъ ва ибадат апӀуйи+. 22Думу чан абйирин Заанур вуйи РАББИЙИХЬАН гьидицнийи ва РАББИЙИН рякъюъди гъягъюрдайи.

23Амон паччагьдин багахь гъуллугъ апӀурайидари дугъаз къаршуди жини йикьрар гъапӀнийи ва паччагь чан гъалайиъ йивну гъакӀнийи. 24Хъа уьлкейин халкьди Амон паччагьдиз къаршуди жини йикьрариъ гъахьидар вари гъийихнийи ва Амондин бай Юшия паччагь гъапӀнийи.

25Амонди паччагьвал гъапӀу вахтнан жара гьядисйирикан «Ягьудайин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна. 26Думу Уззайин багъдиъ чан гюмбтиъ кивнийи. Ва дугъан бай Юшия дугъахъна паччагь гъахьнийи+.

22

Ягьудайин паччагь Юшия

22^1Паччагь шлуган, Юшияйин миржид йис яш вуйи. Дугъу Ерусалимдиъ сумчӀурна сад йисан паччагьвал гъапӀнийи. Дугъан дадайиз Едида кӀуйи, думу тухумдиинди Буцкьат шагьриан вуйи Адаяйин риш вуйи. 2Юшияйи РАББИЙИН улариъ дюзиб вуйиб апӀуйи. Думу чан арха Давуддин вари рякъяриъди, я арччлахъинди, я гагвлахъинди улдудучӀври, гъягъюйи.

3Юшия паччагьдин бикӀрур вуйи Шафан айи. Думу Ацалияйин бай, Мешуламдин худул вуйи. Чан паччагьвалин йицӀимиржидпи йисан Юшия паччагьди Шафан РАББИЙИН Хулаз, гьамци дупну, гьаънийи:

4– Заанурин аьхюну гъуллугъчи Хилкияйихьна гъарах. РАББИЙИН Хулаз халкьди гъабхи ва урнарихъ хъайидари уч гъапӀу пул гьисаб апӀри+. 5Гъит думу пул РАББИЙИН Хулаъ ляхнар апӀрудариин гюзчивал гъабхуз тяйин дапӀнайидарихьна туври. Хъа дурари РАББИЙИН Хал рас апӀру 6харатчйириз, тикилишчйириз ва гъвандин устйириз туври. Гъит дурари думу пулихъ гьацира Хал цӀийи алапӀуз гакӀул ва ктау гъванар масу гъадагъри. 7Дурариз ихтибар дапӀнайи пулин гьякь-гьисаб дурарихьан тӀалаб апӀуб лазим дар, гьаз гъапиш дугъриди ляхин апӀуру+.

РАББИЙИН Къанундин китаб Заанурин Хулаъ бихъуб

8Заанурин аьхюну гъуллугъчи Хилкияйи бикӀрур Шафандиз гъапнийи:

– Узуз РАББИЙИН Хулаъ Къанундин китаб гъибихъунзуз.

Дугъу думу Шафандихьна тувнийи, ва Шафанди думу гъурхнийи. 9БикӀрур Шафан хъасин паччагьдихьна гъафнийи ва дугъаз гъапнийи:

– Яв гъаравашари РАББИЙИН Хулаъ айи вари пул гъадабгъну ва ляхнариин гюзчивал гъабхрударихьна тувну.

10БикӀрур Шафанди хъасин паччагьдиз гъапнийи:

– Заанурин гъуллугъчи Хилкияйи узуз саб китаб тувну.

Ва Шафанди думу китаб паччагьдиз урхуз хъюгънийи.

11Къанундин китабдиан гафар деерхьну, паччагь пашман гъахьнийи, ва дугъу чан палтар гъячӀяргънийи. 12Паччагьди Заанурин гъуллугъчи Хилкияйиз, Шафандин бай Ахикамдиз, Михайин бай Ахбуриз, бикӀрур Шафандиз ва паччагьдин гъараваш Асаяйиз амур гъапӀнийи:

13– Гъарахай, гъибихъу китабдиъ узкан, халкьдикан ва вари Ягьудайикан дибикӀнайибдин гьякьнаан РАББИЙИХЬАН гьерхай. Ихь абйир гьаму китабдин гафарихъ хъпебехъри хьпаз, дидик ухьуз дибикӀнайиганси ляхнар дарапӀри хьпаз лигну, ухьʼин алабхънайи РАББИЙИН хъял гизаф зурбаб ву.

14Заанурин гъуллугъчи Хилкия, Ахикам, Ахбур, Шафан ва Асая Хулдайихьна гъушнийи. Думу Тиквайин бай, Хархасдин худул, палтар уьрхрур вуйи Шалумдин хпир вуйи. Хулда пайгъамбар вуйи. Думу Ерусалимдин кьюбпи мягьялиъ яшамиш шулайи. Дурари дугъаз вари ктибтнийи+. 15Хулдайи гъапнийи:

– Учву узухьна гьау инсандиз йипай. Гьамци кӀура Израилин Заанур вуйи РАББИЙИ: 16«Узу му жилиина ва мушвʼин яшамиш шулайидариина бала гьапӀдиза. Ягьудайин паччагьди гъурху китабдиъ дибикӀнайиб вари тамам хьибди. 17Дурар Узхьан гьудучӀвбаз, бутариз ицциб ниъ хъайи шейʼар ургбаз ва дурари чпин вари хяви ляхнар апӀбаз лигну, Узук хъял капӀну. Гьаддиз Йиз хъял му жилиин кабхьиди ва кутӀубшвидар. 18РАББИЙИКАН ккун апӀуз учву гьау Ягьудайин паччагьдиз йипай: „Израилин Заанур вуйи РАББИЙИ гьамци кӀура: увуз думу китабдиъ дибикӀнайиб гьамус аьгъявуз. 19Узу му жилиз ва мушвʼин яшамиш шулайидариз къаршуди гъапиб, дурариз барбатӀвал ва агь кьисмат шлувал гъеебхьунвуз. Думуган яв юкӀв гъюдли гъабхьну ва уву Йиз улихь мютӀюгъ гъахьунва, уву яв палтар гъячӀяргъюнва ва Йиз улихь гъишунва. Гьаддиз Узуз уву кӀуруб гъеебхьунзуз. 20Гьаддиз Узу уву яв архйирихьна гъадагъидиза, ва уву ислягьвалиинди накьвдик кивди. Узу му жилиин алапӀру бала яв улариз рябкъидар“».

Дурари Хулдайин жаваб паччагьдихьна гъурубкьнийи+.

23

Юшияйи Заанурихъди Йикьрар цӀийи алауб

23^1Думуган Юшия паччагьди Ягьудайин ва Ерусалимдин вари гьюрматлу яшлуйириз дих гъапӀнийи. 2Думу Ягьудайин халкьдихъди, Ерусалимдин агьалйирихъди, Заанурин гъуллугъчйирихъди ва пайгъамбрарихъди – бицӀирихъан аьхюрихъна вари халкьдихъди – сатӀиди РАББИЙИН Хулаз гъушнийи. Дугъу РАББИЙИН Хулаъ гъибихъу Йикьрарин Китабдик кайи вари гафар дурариз гъурхнийи. 3Паччагь мурхьлин багахь дийигънайи. Паччагьди, РАББИЙИН рякъюъди гъягъюз, Дугъан амрар, улупбар ва тяйинвалар кӀваантӀан ва вари кьувватариинди тамам апӀуз ва гьаму китабдик дидикӀнайи гафарихъди гъягъюз гаф туври, РАББИЙИН улихь Йикьрар гъийитӀнийи. Вари халкь думу Йикьрарихъди рази гъабхьнийи+.

4Паччагьди Заанурин аьхюну гъуллугъчи Хилкияйиз, Заанурин исина дережайин гъуллугъчйириз ва раккнарихъ дийигънайи гъаравлариз амур гъапӀнийи:

– РАББИЙИН Хулʼан Баализ, Ашерайиз[*] ва заварин кьушум вуйи ригъдиз, вазлиз ва хядариз дапӀнайи вари шейʼар адагъай.

Дугъу дурар Ерусалимдин гъирагъдиъ Кьидрун дерейиъ цӀигъ гъургнийи, дурарин рюкъ Бет-Эл шагьриз гъубхнийи+. 5Юшияйи Ягьудайин паччгьари тепйириин, Ягьудайин шагьрариъ ва Ерусалимдин гъирагъарихъ иццидар ниар хъайи шейʼар ургуз дерккнайи ва Баализ, заварин кьушум вуйи ригъдиз, вазлиз ва хядариз иццидар ниар хъайи шейʼар ургурайи бутарин гъуллугъчйир ултӀурккнийи+. 6Дугъу РАББИЙИН Хулʼан Ашерайин мурхьул Кьидрун дерейиз адабгънийи ва душваъ думу гъубгнийи. Мурхьлин рюкъ дугъу халкьдин умуми накьваригъ гъарабгънийи. 7Гьацира дугъу РАББИЙИН Хулан багахь хьайи хулар гъарагънийи. Думу хулариъ ибадатханайин кьяппа жилижвувар яшамиш шуйи ва дишагьлийири Ашерайиз парчйир урхуйи+.

8Юшия паччагьди Ягьудайин шагьрариан вари Заанурин гъуллугъчйир адаънийи, ва Гивайихъан Беэр-Шевайихъна тепйириин али гъурбан апӀрушвар чиркин гъапӀнийи. Дугъу шагьрин урнарин багахь хьайи гъурбан апӀрушв гъарабгънийи (душв гьюкумдар Гьисайин урнарихьан гагул терефназди хьайи). 9Тепйириин али гъурбан апӀрушвариан вуйи Заанурин гъуллугъчйири Ерусалимдиъ РАББИЙИН гъурбан апӀрушваъ гъуллугъ апӀурдайи. Гьаци вушра, дурари чпин чвйирихъди, Заанурин гъуллугъчйирихъди, сатӀиди дун ктру уьл ипӀуйи.

10Мулех кӀуру бутдиз баяр ва шубар сарун сарихьанра цӀигъ гъурбан апӀуз дархьбан бадали, дугъу Бен-Гинум дерейиъ айи Туфет кӀуру гъурбан апӀрушв чиркин гъапӀнийи. 11Дугъу РАББИЙИН Хулан учӀврушвахь Ягьудайин паччгьари ригъдиз бахш вуди дивнайи гьяйвнар гьадагънийи. Дурар гьяятдиъ, паччагьдин гъалайин гъуллугъчи Натан-Мелехдин хулан багахь, жилиин дивнайи. Хъасин Юшияйи ригъдиз бахш дапӀнайи дявдин фургънар цӀигъ гъургнийи.

12Ягьудайин паччгьари Ахаздин заан хулан гъваин тикмиш гъапӀу гъурбан апӀрушвар ва Манашейи РАББИЙИН Хулан кьюб гьяятдиъ тикмиш гъапӀу гъурбан апӀрушвар Юшияйи гъарагънийи. Дугъу дурар душвлан алдагънийи, гъюргънийи ва тикйир Кьидрун дерейизди гатӀархьнийи+. 13Юшия паччагьди гьацира Ерусалимдихьан ригъ гьудубчӀвру терефнаъ, Аьжлин дагъдихьан кьибла терефнаъ айи тепйириин али гъурбан апӀрушвар чиркин гъапӀнийи. Дурар Израилин паччагь Сулейманди сидонарин хяви бут-дишагьли Астартайиз, Муавдин халкьдин хяви бут Кемушдиз ва Аммундин халкьдин хяви бут Милхумдиз тикмиш гъапӀдар вуйи+. 14Юшия паччагьди гирами гъванар тикйир гъапӀнийи, Ашерайин мурхьлар алдатӀнийи ва дурар алди гъахьи йишвариин инсанарин кӀурбар дахьнийи+.

15Гьятта Бет-Элиъ айи, Израилиз гунгьихьна ял гъапӀу Яравамди, Наватдин бали, тикмиш гъапӀу гъурбан апӀрушвра кмиди дугъу гъарабгънийи. Дугъу тепейиин али ибадатханайик цӀа кипнийи ва думу рюкъ-руг гъапӀнийи, Ашерайин мурхьулра гъубгнийи+. 16Дидин кьяляхъ Юшия паччагь гургутум гъилигнийи, ва дугъаз тепейин ямажнак накьвар гъяркънийи. Дугъу накьвариан кӀурбар адагъуз ва гъурбан апӀрушвʼин, думу чиркин апӀбан бадали, дурар ургуз амур гъапӀнийи. Гьаци Заанурин инсанди вахт ккимиди мялум гъапӀу РАББИЙИН гаф Юшияйи тамам гъапӀнийи+.

17Паччагьди гьерхнийи:

– Узуз рябкъюрайиб шлин накьвдин гъван ву?

Шагьрин агьалйири гъапнийи:

– Му накьв Бет-Элин гъурбан апӀрушвкан уву гъапӀуб вари вахт ккимиди гъапи Ягьудайиан гъафи Заанурин инсандин ву+.

18Паччагьди гъапнийи:

– Гъит думу архаинди дахъри. Гъит сарира дугъан кӀурбар инжик дарапӀри.[*]

Дурари дугъан ва Самарияйиан гъафи пайгъамбрин кӀурбариз инсаф гъапӀнийи.

19Гьацира Юшия паччагьди Самарияйин шагьрариъ тепйириин али вари ибадатханйир терг гъапӀнийи. Дурар, РАББИЙИК хъял капӀри, Израилин паччгьари тикмиш гъапӀдар вуйи. Дугъу дурарикан Бет-Элиъ гъапӀуб гъапӀнийи. 20Юшия паччагьди думу ибадатханйирин гъуллугъчйир гъурбан апӀрушвариин гъурккнийи ва душвʼин инсанарин кӀурбар гъургнийи. Хъасин думу Ерусалимдиз кьяляхъ гъафнийи+.

Песах машквар цӀийи алапӀуб

21Паччагьди халкьдиз амур гъапӀнийи:

– РАББИЙИЗ, ихь Заануриз, Йикьрарин Китабдиъ дибикӀнайиганси, Песах машквар[*] апӀинай.

22Израилиз диванбегари регьбервал тувуз хъюгъю йигъланмина[*], Израилин паччгьарин ва Ягьудайин паччгьарин вари йигъари мициб аьхю Песах машквар гъабхьундайи. 23Юшия паччагьдин паччагьвалин йицӀимиржидпи йисан РАББИЙИЗ думу Песах Ерусалимдиъ къайд гъапӀнийи.

Юшия паччагьдин паччагьваликан

24Гьацира Юшия паччагьди гъийихдариз дих апӀрудар, фалчйир, хулан бутар ва Ягьудайиъна Ерусалимдиъ гъидихъу хяви шейʼар терг гъапӀнийи. Дугъу думу ляхин РАББИЙИН Хулаъ Заанурин гъуллугъчи Хилкияйиз гъибихъу китабдик дибикӀнайи Къанундин тӀалабар тамам апӀбан бадали гъапӀнийи. 25Я Юшия паччагь хьайиз, я дугъан кьяляхъ дугъаз ухшар вуйи, думуси вари кӀваантӀан, вари рюгьниинди ва кьувватариинди, Муса пайгъамбрин вари Къанундиинди РАББИЙИХЬНА илтӀикӀу паччагь гъахьундар+.

26Гьаци вушра, РАББИЙИ, Чак хъял капӀри Манашейи гъапӀубдин варибдин кӀуллан Ягьудайикан гъабхьи Чан гизаф зурба ажугълувал кьяляхъ гъапӀундайи+. 27РАББИЙИ гъапнийи:

– Узу Ягьудара Узхьан, Израил ярхла гъапӀганси, ярхла апӀидиза. Узу ктабгъуб вуйи гьаму шагьур, Ерусалим, ва Узу «Мушваъ Йиз ччвур хьибди» гъапи Халра гатӀахьидиза+.

Юшия йивну йикӀуб

28Юшияйи паччагьвал гъапӀу вахтнан жара гьядисйирикан ва дугъу гъапӀу вари ляхнарикан «Ягьудайин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна.

29Юшияйи паччагьвал апӀурайи вахтна Египетдин паччагь, фяряуьн Неху Ашурдин паччагьдиз кюмекназ Евфрат нирихъна гъушнийи. Юшия паччагь дугъахъди дяви апӀуз удучӀвнийи, амма Неху фяряуьнди Мегиддо шагьриъ думу йивну гъакӀнийи. 30Юшияйин гъаравашари дугъан майит дявдин фургъниъди Мегиддойиан Ерусалимдиз гъабхнийи ва чан гюмбтиъ накьвдик кивнийи. Хъа халкьди Юшияйин бай Яхаздикан чан адашдин ерина паччагь хьуз ччим ктатнийи+.

Ягьудайин паччагь Яхаз

31Учв паччагь шлуган, Яхаздин къанна шубуд йис яш вуйи. Дугъу Ерусалимди шубуб вазли паччагьвал гъапӀнийи. Дугъан дадайиз Иремияйин риш Хамутал кӀуйи. Тухумдиинди думу Ливна шагьриан вуйи+. 32Яхазди, варибдиъ чан абйириз ухшар шули, РАББИЙИН улариъ писвал апӀуйи.

33Неху фяряуьнди Хамат вилаятдиъ айи Ривла шагьриъ дугъахъ, сарун Ерусалимдиъ паччагьвал дарапӀбан бадали, къандалар хъитӀнийи. Гьацира дугъу Ягьудайиин варж талант[*] арснан ва саб талант[*] гъизилин харж иливнийи. 34Неху фяряуьнди Юшияйин бай Элиаким чан адашдин ерина паччагь гъапӀнийи ва дугъʼин Яким ччвур иливнийи. Хъа Яхаз дугъу Египетдиз гъурхнийи, думу душваъ кечмишра гъахьнийи+. 35Якимди Неху фяряуьндиз дугъу тӀалаб апӀру кьадар арс ва гъизил тувнийи. Дици апӀбан бадали, дугъу уьлкейиин налог илипнийи ва уьлкейин халкьдихьан, гьарсарихъ хъайи мутмуйиз дилигну, арс ва гъизил уч гъапӀнийи.

Ягьудайин паччагь Яким

36Учв паччагь шлуган, Якимдин къанна хьуд йис яш вуйи. Дугъу Ерусалимдиъ йицӀисад йисан паччагьвал гъапӀнийи. Дугъан дадайиз Зевуда кӀуйи, думу тухумдиинди Рума шагьриан вуйи Педайин риш вуйи. 37Якимди, варибдиъ чан абйириз ухшар шули, РАББИЙИН улариъ писвал апӀуйи.

24

24^1Якимди паччагьвал апӀурайи вахтна Вавилондин паччагь Навухаднасар Ягьудайиин алархьнийи. Яким паччагь шубуд йисазди дугъан гьюкмикк ккахънийи, амма хъасин Якимди фикир гьюдюхнийи, ва Навухаднасариз къаршуди удучӀвнийи+. 2РАББИЙИ Якимдиина Халдеяйиан, Арамдиан, Муавдиан ва Аммундиан тӀарашчйир гьаънийи. Дугъу дурар Ягьуда терг апӀуз гьауйи, Чан гъаравашар пайгъамбрарин мелзналан РАББИЙИН гафнаъ дупнайиганси+. 3Гьелбетда, Ягьудайиин му вари ляхнар РАББИЙИН амриинди, Манашейин гунгьариз ва дугъу гъапӀу вари ляхнариз лигну улуркьдар вуйи+. 4Манашейи гизаф тахсир ктру ифи удубзнийи, ва Ерусалим ифдихъди абцӀнийи аьхир. РАББИЙИЗ гьаддиз хил алдабгъуз ккунди адайи.

5Якимди паччагьвал гъапӀу вахтнан жара гьядисйирикан ва дугъу гъапӀу вари ляхнарикан «Ягьудайин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна. 6Яким чан архйирихъди архаин гъахьнийи. Ва дугъан бай Якин дугъахъна паччагь гъахьнийи.

7Египетдин паччагь чан уьлкейиан сарун удучӀвундайи, гьаз гъапиш Вавилондин паччагьди Египетдин дерейихъан Евфрат нирихъна дугъан вари жилар гъидиснийи.

Ягьудайин паччагь Якин йисирвализ дисуб

8Учв паччагь шлуган, Якиндин йицӀимиржид йис вуйи. Дугъу Ерусалимдиъ шубуб вазли паччагьвал гъапӀнийи. Дугъан дадайиз Нехушта кӀуйи, думу тухумдиинди Ерусалимдиан вуйи Элнатандин риш вуйи. 9Якинди, варибдиъ чан адашдиз ухшар шули, РАББИЙИН улариъ писвал апӀуйи.

10Думу вахтна Вавилондин паччагь Навухаднасарин кьушмарин аьхюрар Ерусалимдиина гъушнийи ва шагьур кьялаъ апӀнийи. 11Учв Навухаднасар шагьур кьялаъ апӀган гъафнийи. 12Ягьудайин паччагь Якин, чан дадара, багахь гъуллугъ апӀурайидарра, кьушмарин аьхюрарра, гъалайиъ гъуллугъ апӀурайидарра хъади, Навухаднасариз йисирвализ гъушнийи.

Чан паччагьвалин миржидпи йисан Навухаднасари Якин йисирвализ гъадагънийи+. 13РАББИЙИ гъапиганси, Навухаднасари РАББИЙИН Хулʼан ва паччагьдин гъалайиан вари хазнйир гъурхнийи. Израилин паччагь Сулейманди РАББИЙИН Хулаз гъапӀу гъизилин аваданлугъар дугъу тикйир гъапӀнийи+. 14Дугъу Ерусалимдиан вари гьякимар ва эскрар, сяняаьткар ва рукьан устйир – уьмуми гьисабниинди йицӀуд агъзур инсан – йисирвализ гъурхнийи. Гъитдар анжагъ уьлкейин касиб инсанар вуйи.

15Навухаднасари Якин йисирди Вавилондиз гъурхнийи. Дугъу Ерусалимдиан Вавилондиз Якин паччагьдин дада, дугъан хпар, дугъан гъалайиъ гъуллугъ апӀурайидар ва уьлкейин гьякимар гъурхнийи. 16Гьаци, Вавилондин паччагьди йисирарди ургуд агъзур кьувватлу эскер, агъзур сяняаьткар ва рукьан уста Вавилондиз гъурхнийи. Дурар вари дяви апӀуз шлудар вуйи. 17Дугъу Якиндин халу Матания дугъан ерина паччагь гъапӀнийи ва дугъан ччвур Цедекия ччвурнахъди гьюдюхнийи+.

Ягьудайин паччагь Цедекия

18Учв паччагь шлуган, Цедекияйин къанна сад йис яш вуйи. Дугъу Ерусалимдиъ йицӀисад йисан паччагьвал гъапӀнийи. Дугъан дадайиз Хамутал кӀуйи, думу Ливна шагьриан вуйи Иремияйин риш вуйи+. 19Цедекияйи, варибдиъ Якимдиз ухшар шули, РАББИЙИН улариъ писвал апӀуйи. 20Ерусалимди ва Ягьудайи РАББИЙИК гьацикьан хъял капӀнийики, Дугъу дурар Чахьан гьутӀурккнийи.

Цедекия Вавилондин паччагьдиз къаршуди удучӀвнийи.

25

Ерусалим ккадабхъувал

25^1Цедекияйин паччагьвалин урчӀвудпи йисандин йицӀубпи вазлин йицӀудпи йигъан Вавилондин паччагь Навухаднасар чан вари кьушум хъади Ерусалимдиина гъушнийи. Дугъу шагьрин гургутум бина гъивнийи, шагьрин цаларихъ, думу бисбан бадали, руг хъабхьнийи. 2Шагьур Цедекияйин паччагьвалин йицӀисадпи йисазкьан кьялаъ апӀну имийи.

3Юкьубпи вазлин урчӀвудпи йигъаз шагьриъ гаш гужал гъабхьнийи, халкьдиз ипӀруб имдайи. 4Думуган Вавилондин халкь вуйи халдеяри шагьрин цалиъ урхъ гъапӀнийи, ва Цедекия паччагь вари кьушум хъади гьергнийи. Дурари шагьур йишвну дипнийи, халдеяри шагьур кьялаъ апӀнашра. Цедекия ва дугъан кьушум кьюб цалин арайиъ айи, паччагьдин багъдин багахь хьайи урнариан удучӀвнийи ва Ярдан дерейин терефназди гъушнийи. 5Амма халдеярин кьушум паччагьдихъ хъебгнийи ва дугъахъ Ерихондин дюзенариъ хъубкьнийи. Цедекияйин вари кьушум, думу ялгъузди гъитну, гъарабгънийи. 6Цедекия халдеяри гъидиснийи. Думу Вавилондин паччагьдихьна Ривла шагьриз гъахнийи, душваъ дугъаз жаза гьадабтӀнийи+. 7Цедекияйин баяр дугъан уларикк гъурккнийи, хъасин дугъан улар адагънийи, ва, кемшрин къандалар хъитӀну, думу Вавилондиз гъурхнийи+.

8Хьубпи вазлин ургудпи йигъан паччагьдин гъаравларин аьхюр вуйи Невузардан, Вавилондин паччагьдин гъараваш, Ерусалимдиз гъафнийи. Думуган Вавилондин паччагь Навухаднасарин паччагьвалин йицӀиурчӀудпи йис вуйи. 9Дугъу РАББИЙИН Хал, паччагьдин гъала ва Ерусалимдиъ айи вари хулар цӀигъ гъургнийи. Дугъу вари аьхю хулар цӀигъ гъургнийи. 10Хъа халдеярин кьушми Невузардандин регьберваликкди Ерусалимдилан илтӀикӀнайи вари цалар гъарагънийи. 11Невузарданди Ерусалимдиъ имбу вари агьалйир, Вавилондин паччагьдин терефназди гьергдарра кади, йисирвализ гъурхнийи. 12Амма касиб инсанарикан бязидар, тӀумтӀин багълариъ ва хутӀлариин лихбан бадали, душваъ гъитнийи.

13Халдеяри РАББИЙИН Хулаъ айи кемшрин мурхьлар, шид убзру гъабарикк ккивру бицӀи чархар ккайи кемшрин аьрабйир, «гьюл» ччвур али кемшрин гьявуз гъюргънийи ва кемшир Вавилондиз гъубхнийи+. 14Гьацира дурари бетйир, бицӀи кьасйир, лампйирин пилтйир гьадатӀру убрушвар, РАББИЙИН Хулаъ ишлетмиш апӀури гъабхьи вари кемшрин гъаб-гъажагъ гъухнийи+. 15Паччагьдин гъаравларин аьхюри марцци гъизиликан ва арснакан дапӀнайиб вари – ицциб ниъ хъайи шейʼар ургуз вуйи гъабар ва ифи кубзру захар – гъухнийи.

16Сулейманди РАББИЙИН Хулаз гъапӀу кьюб мурхьлин, гьявуздин ва аьрабйирин кемшир ебцуз даршлубкьан гизаф вуди гъабхьну[*]+. 17Гьарсаб мурхьул йицӀимиржиб юкӀ[*] ягълишин алиб вуйи. Кемшрикан дапӀнайи мурхьлиин иливрубдин ягълишин шубуб юкӀ[*] вуйи, думу кемшрин зунжрихъди ва кемшрин нарарихъди дабалгнайи. Гьациб вуйи тмуну мурхьулра+.

18Паччагьдин гъаравларин аьхюри Заанурин сарпи гъуллугъчи Серая, дугъахъна кьюрпир вуйи Заанурин гъуллугъчи Цепаная ва РАББИЙИН Хулан раккнар уьрхру шубур кас йисирвализ гъадагънийи. 19Шагьриъ гъузнайидарикан дугъу гъалайиъ айи эскрариз табшуругъар тувру сар гъуллугъчи ва хьур кас паччагьдин насигьятчйир йисирвализ гъадагънийи. Гьацира дугъу уьлкейин кьушмиз инсанар гъядягърур ва шагьриъ гъидихъу дугъан йирхьцӀур кас йисирвализ гъидиснийи. 20Невузарданди дурар вари Вавилондин паччагьдихьна Ривлайиз гъухнийи. 21Хамат вилаятдиъ айи Ривла шагьриъ Вавилондин паччагьди дурар йивну йикӀуз амур гъапӀнийи. Гьаци Ягьудайин агьалйир чпин жилилан алдаънийи.

Гедалия Ягьудайиъ гьяким хьувал

22Вавилондин паччагь Навухаднасари Ахикамдин бай, Шафандин худул Гедалия чав Ягьудайиъ гъибту халкьдиин гьякимди тяйин гъапӀнийи+. 23Вавилондин паччагьди Гедалия гьякимди дерккуваликан гъеебхьиган, кьушмарин вари аьхюрар ва дурарин инсанар Гедалияйихьна Мицпа шагьриз гъафнийи. Дурар Нетанияйин бай Уьсмяил, Къареахдин бай Юханан, Нетоф шагьриан вуйи Танхуметдин бай Серая, Мааха вилаятдиан Язания ва дурарин инсанар вуйи. 24Дурар ва дурарин инсанар архаин апӀбан бадали, Гедалияйи дурариз ху гъапӀнийи. Дугъу гъапнийи:

– Халдей гьякимарихьан гучӀ мапӀанай. Уьлкейиъ бина йивай, Вавилондин паччагьдиз гъуллугъ апӀинай, ва учвуз ужуйи хьибди.

25Амма ургубпи вазли Нетанияйин бай, Элишамдин худул, паччгьарин тухумдиан вуйи Уьсмяили, йицӀур кас хъади дуфну, Гедалия ва дугъахъди Мицпайиъ айи ягьударна халдеяр йивну гъакӀнийи. 26Дидин кьяляхъ вари халкь, гьам касибарра, гьам девлетлуйирра, халдеярихьан гучӀури, кьушмарин аьхюрарихъди сатӀиди Египетдиз гьергну гъушнийи.

Якин паччагь дустагъдиан азад апӀуб

27Ягьудайин паччагь Якин йисирвализ гъадагъхъанмина сумчӀурна ургудпи йисан Вавилондин паччагь Эвил-Мерудах гъахьнийи. Учв паччагь гъахьи йисандин йицӀикьюбпи вазлин къанна ургудпи йигъан дугъу Ягьудайин паччагь Якин дустагъдиан деетнийи+. 28Эвил-Мерудахди Якиндихъди дуствалиинди гафар апӀуйи, дугъу думу чахъди Вавилондиъ гъахьи вари паччгьартӀан зади дисуйи. 29Якинди чан дустагъдин палтар гьюдюхнийи, ва дугъу чан уьмрин имбу йигъари гьарган паччагьдин суфрайихъ уьл ипӀуйи. 30Чан имбу уьмриъ дугъаз лазим вуйиб вари гьарган паччагьдихьан тувуйи.

* 1:2 Чархачи: табшуругъ хьади гьаънайир.

* 1:3 Бут: Заанурси гьисаб апӀури гъахьир.

* 1:3 Баал-Зевув: китабдин автори, кялхъбан бадали, аьхириъ саб гьярф гьюдюхбиинди бут Баал-Зевуликан (эйси-агъа) «мизмизарин агъа» гъапӀну.

* 2:22 Гъийин йигъазра: китаб гъибикӀу вахтнакан кӀура.

* 3:2 Баал: ханаанарин кӀулин бут, чаз кюгьне вахтари ханаанари ибадат апӀури гъахьи завар рахбан бут. Думу гафнан мяна – «агъа, эйси».

* 5:5 ЙицӀуб талант: тахминан 340 килограмм.

* 5:5 Йирхьуд агъзур шекел: тахминан 70 килограмм.

* 5:22 Саб талант: тахминан 34 килограмм.

* 6:23 Дем: ипӀруб-убхъруб гьивувал.

* 6:25 МиржцӀур шекел арс: тахминан 1 килограмм.

* 6:25 Хьуб шекел: тахминан 60 грамм.

* 6:30 Ирин ккуртт: думу ккуртт яснаъ айивалин лишан вуйи.

* 7:1 Сат: тахминан 10 килограмм.

* 7:1 Саб шекел: тахминан 11 грамм.

* 8:9 Яв бай: му гафари пайгъамбрихьна гьюрмат улупуру.

* 8:22 Гьамусра: китаб гъибикӀу вахтнакан кӀура.

* 9:31 Зимри: Израилин паччагь Эла йивну гъакӀи ва дугъан ерина паччагь гъахьи кас (лиг 3 Пачч. 16:9-20).

* 10:18 Баал: ханаанарин кӀулин бут, чаз кюгьне вахтари ханаанари ибадат апӀури гъахьи завар рахбан бут. Думу гафнан мяна – «агъа, эйси».

* 10:27 Гъира: китаб гъибикӀу вахтнакан кӀура.

* 13:6 Ашерайин мурхьул: Ашера Ханаандин бегьерлуварин бут вуйи. Думу мурхьулси улупуйи.

* 13:23 Гьамусра: китаб гъибикӀу вахтнакан кӀура.

* 14:7 Гъира: китаб гъибикӀу вахтнакан кӀура.

* 14:13 Юкьудварж хъуршил: тахминан 180 метр.

* 14:21 Азария: Мушвхъантина китабдиъ дугъаз Уззия кӀуру (лиг 4 Пачч. 15:3).

* 15:13 Уззия: Муганаз дугъаз китабдиъ Азария кӀуйи (лиг 4 Пачч. 14:21).

* 15:19 Пулл: дугъаз гьацира Тиглат-Паласар кӀуру (лиг 4 Пачч. 15:29).

* 15:19 Агъзур талант: тахминан 34 тонндихьна.

* 15:20 ХьцӀур шекел: тахминан гьацӀ килограмм.

* 15:29 Тиглат-Паласар: Муганайиз дугъаз Пулл кӀуйи (лиг 4 Пачч. 15:19).

* 16:6 Гъира: китаб гъибикӀу вахтнакан кӀура.

* 16:13 Демдин гъурбнар: Му жюре гъурбнар Заанурихъди дюз аьлакьйир уьрхюз ва Дугъахъди албагбан ва цӀийикӀултӀан аьлакьйир хьпан шадлугъар ипӀбар-ухбариинди къайд апӀуз апӀури гъахьну. Убккбахъан гьяйванатдин тялукь пай гъурбан апӀрушвʼин убгуйи; хъа имбу пай гъурбан гъапӀу касди, дугъан хизанди ва Заанурин гъуллугъчийи ипӀури гъахьну.

* 17:3 Шалманасер: думу Ашурдин паччагь Тиглат-Паласарин бай вуйи.

* 17:16 Баал: ханаанарин кӀулин бут, чаз кюгьне вахтари ханаанари ибадат апӀури гъахьи завар рахбан бут. Думу гафнан мяна – «агъа, эйси».

* 17:23 Гъира: китаб гъибикӀу вахтнакан кӀура.

* 18:4 Ашерайин мурхьлар: Ашера Ханаандин бегьерлуварин бут вуйи. Думу мурхьулси улупуйи.

* 18:14 Шубудварж талант: тахминан 10 тонн.

* 18:14 СумчӀур талант: тахминан саб тонн.

* 18:17 Аьхюнур чяхирчи: паччагьдин багахь гъуллугъ апӀурайидарикан сар, аьхюну насигъятчи.

* 19:15 Малайикар-херувимар: завуъ айи хлинццар кайи чӀиви шейʼар.

* 19:21 Сиондин марцци риш: Гирами БикӀбариъ саспиган Ерусалим шагьриз гьаци кӀуйи.

* 19:32 Думу бисуз руг хъабхьидар: кюгьне вахтари, кьялаъ тӀапӀнайи шагьур бисбан бадали, дидин цаларихъ руг хъабхьуйи ва цалариин улучӀвуйи.

* 23:4 Баал, Ашера: Баал – ханаанарин кӀулин бут, чаз кюгьне вахтари ханаанари ибадат апӀури гъахьи завар рахбан бут. Думу гафнан мяна – «агъа, эйси». Ашера Ханаандин бегьерлуварин бут вуйи. Думу мурхьулси улупуйи.

* 23:18 Мушваъ улхуб Заанурин инсан кьяляхъ гъапӀу пайгъамбрикан гъябгъюра. Думу Заанурин инсандин гюмбтиъ кивнийи (3 Пачч. 13:11-32). Самария мушваъ вари Израил паччагълугъдиз кӀура.

* 23:21 Песах машквар: жугьдарин асас машкврарикан саб вуйи му машквар Израилин халкь Египетдиан удучӀвувалихъди аьлакьалу ву. Думу гьарсад йисан хьадукра къайд апӀуру. Думу машквриз жугьдар Ерусалимдиз дуфну ккундийи.

* 23:22 Паччгьар хьайиз Израилиъ диванбегари регьбервал тувуйи. Диванбегар Израилин кьушмарин аьхюрарра вуйи.

* 23:33 тахминан 3400 килограмм.

* 23:33 тахминан 34 килограмм.

* 25:16 Лиг 3 Пачч. 7:15-47.

* 25:17 ЙицӀимиржиб юкӀ: тахминан 9,5 метр.

* 25:17 Шубуб юкӀ: тахминан 1,5 метр.

+ 1:1 3 Пачч. 22:37, 2 Пачч. 8:2, 4 Пачч. 3:5

+ 1:2 Ляхнар 20:9, Матт. 10:25, Матт. 12:24, Марк 3:22, Лк. 11:15, 4 Пачч. 8:8

+ 1:3 3 Пачч. 17:1, 3 Пачч. 21:17
+ 1:8 Матт. 3:4, Марк 1:6
+ 1:10 Лк. 9:54
+ 2:1 Эвел 5:24, 3 Пачч. 19:19-21,
+ 2:4 3 Пачч. 16:34
+ 2:12 4 Пачч. 6:17, 4 Пачч. 13:14
+ 2:16 3 Пачч. 18:12, Ляхнар 8:39
+ 2:25 3 Пачч. 18:20
+ 3:2 3 Пачч. 16:31, 4 Пачч. 10:26
+ 3:3 3 Пачч. 12:28-32
+ 3:5 4 Пачч. 1:1
+ 3:7 3 Пачч. 22:4
+ 3:9 3 Пачч. 22:47
+ 3:11 3 Пачч. 22:7
+ 3:13 3 Пачч. 18:19, 3 Пачч. 22:6

+ 3:15 1 Пачч. 10:5, 1 Пачч. 16:17, 3 Пачч. 18:46

+ 4:1 Матт. 18:25
+ 4:12 4 Пачч. 5:20-27, 4 Пачч. 8:4-5
+ 4:16 Эвел 18:14
+ 4:27 Матт. 28:9, Эвел 18:17,
+ 4:29 3 Пачч. 18:46, Лк. 10:4
+ 4:31 3 Пачч. 18:29, Югь. 11:11
+ 4:33 Якьубдин 5:16
+ 4:34 3 Пачч. 17:21, Ляхнар 20:10
+ 4:37 Жугьдариз 11:35
+ 4:38 4 Пачч. 2:1

+ 4:42 1 Пачч. 9:4, Матт. 14:16-21, Матт. 15:32-38, Марк 6:37-44, Марк 8:4-9, Лк. 9:13-17, Югь. 6:5-13

+ 5:1 Лк. 4:27,
+ 5:7 3 Пачч. 20:7
+ 5:15 Даниял 2:47
+ 5:16 Даниял 5:17
+ 5:20 4 Пачч. 4:12, 4 Пачч. 8:4-5
+ 6:13 Эвел 37:17
+ 6:18 Эвел 19:11
+ 6:22 Насигьятар 25:21, Рим 12:20

+ 6:24 3 Пачч. 15:18, 3 Пачч. 20:1, 4 Пачч. 8:27

+ 6:26 2 Пачч. 14:4
+ 7:2 4 Пачч. 7:17
+ 7:6 2 Пачч. 5:24, 4 Пачч. 6:17
+ 7:17 4 Пачч. 7:2
+ 8:1 4 Пачч. 4:35-37, Эвел 41:27
+ 8:4 4 Пачч. 4:12, 4 Пачч. 5:20-27
+ 8:7 4 Пачч. 6:24

+ 8:8 3 Пачч. 19:15, 3 Пачч. 19:17, 1 Пачч. 9:7, 4 Пачч. 1:2

+ 8:12 4 Пачч. 10:32, 4 Пачч. 12:17, 4 Пачч. 13:22,

+ 8:13 3 Пачч. 19:15, 3 Пачч. 19:17
+ 8:18 3 Пачч. 12:28-30, 3 Пачч. 16:31-33
+ 8:19 2 Пачч. 21:17, 3 Пачч. 11:36
+ 8:20 Эвел 27:40, 3 Пачч. 22:47
+ 8:26 4 Пачч. 11:1
+ 8:28 4 Пачч. 8:15, 3 Пачч. 22:3
+ 9:1 4 Пачч. 8:28
+ 9:2 3 Пачч. 19:16
+ 9:3 1 Пачч. 10:1
+ 9:7 3 Пачч. 18:4

+ 9:9 3 Пачч. 14:10, 3 Пачч. 15:29, 3 Пачч. 16:11, 3 Пачч. 21:21-22

+ 9:10 3 Пачч. 21:23, 4 Пачч. 9:36

+ 9:13 Матт. 21:8, Марк 11:8, 2 Пачч. 15:10, 3 Пачч. 1:34

+ 9:14 4 Пачч. 8:28-29
+ 9:21 3 Пачч. 21:1
+ 9:26 3 Пачч. 21:19
+ 9:28 4 Пачч. 23:30
+ 9:31 3 Пачч. 16:9-13
+ 9:34 3 Пачч. 16:31
+ 9:36 3 Пачч. 21:23, 4 Пачч. 9:10
+ 10:1 3 Пачч. 16:24
+ 10:7 3 Пачч. 21:21, 4 Пачч. 9:8

+ 10:10 3 Пачч. 21:19, 3 Пачч. 21:21, 3 Пачч. 21:29

+ 10:17 3 Пачч. 21:19, 3 Пачч. 21:21, 3 Пачч. 21:29

+ 10:18 3 Пачч. 16:31-32
+ 10:19 3 Пачч. 18:19, 3 Пачч. 22:6
+ 10:21 3 Пачч. 16:32
+ 10:24 3 Пачч. 20:39
+ 10:25 3 Пачч. 18:40
+ 10:26 4 Пачч. 3:2
+ 10:27 4 Пачч. 23:14
+ 10:29 3 Пачч. 12:28
+ 10:30 4 Пачч. 15:12
+ 10:32 4 Пачч. 8:12
+ 11:1 4 Пачч. 8:26, 4 Пачч. 9:27,
+ 11:10 2 Пачч. 8:7,
+ 11:12 1 Пачч. 10:24
+ 11:14 4 Пачч. 23:3,
+ 11:18 4 Пачч. 10:27
+ 12:3 3 Пачч. 15:14, 3 Пачч. 22:43
+ 12:9 Марк 12:41, Лк. 21:1
+ 12:15 4 Пачч. 22:7
+ 12:17 4 Пачч. 8:12
+ 12:18 3 Пачч. 15:18
+ 13:1 4 Пачч. 11:2
+ 13:2 3 Пачч. 12:28, 3 Пачч. 14:16
+ 13:3 4 Пачч. 8:12
+ 13:6 3 Пачч. 16:33
+ 13:11 3 Пачч. 12:28, 3 Пачч. 14:16
+ 13:12 4 Пачч. 14:8-15
+ 13:14 4 Пачч. 2:12, 4 Пачч. 6:17
+ 13:17 3 Пачч. 20:26
+ 13:22 4 Пачч. 8:12
+ 13:25 4 Пачч. 13:19
+ 14:1 4 Пачч. 12:21
+ 14:4 4 Пачч. 12:3
+ 14:5 4 Пачч. 12:20
+ 14:7 2 Пачч. 8:13,
+ 14:14 3 Пачч. 7:51, 4 Пачч. 12:18
+ 14:15 4 Пачч. 13:12
+ 14:22 3 Пачч. 9:26
+ 14:24 3 Пачч. 12:28, 3 Пачч. 14:16
+ 14:25 3 Пачч. 8:65, Юнус 1:1
+ 14:26 4 Пачч. 9:8, 4 Пачч. 13:23
+ 15:1 4 Пачч. 14:21
+ 15:4 3 Пачч. 15:14, 3 Пачч. 22:43
+ 15:9 3 Пачч. 12:28, 3 Пачч. 14:16
+ 15:12 4 Пачч. 10:30
+ 15:14 3 Пачч. 14:17
+ 15:18 3 Пачч. 12:28, 3 Пачч. 14:16
+ 15:24 3 Пачч. 12:28, 3 Пачч. 14:16
+ 15:28 3 Пачч. 12:28, 3 Пачч. 14:16
+ 15:32 4 Пачч. 15:7
+ 15:35 3 Пачч. 15:14, 3 Пачч. 22:43,
+ 15:37 4 Пачч. 16:5,
+ 16:3 3 Пачч. 12:28-30,
+ 16:5 4 Пачч. 15:37,
+ 16:6 4 Пачч. 14:22
+ 16:7 4 Пачч. 15:19, 4 Пачч. 15:29
+ 16:8 4 Пачч. 12:18
+ 16:17 3 Пачч. 7:27-39, 3 Пачч. 7:23-26
+ 17:1 4 Пачч. 15:30
+ 17:5 4 Пачч. 18:9-12,
+ 17:9 4 Пачч. 18:8
+ 17:15 Рим 1:21,

+ 17:16 3 Пачч. 12:28, 3 Пачч. 14:15, 3 Пачч. 16:33, 4 Пачч. 21:3, 4 Пачч. 23:5

+ 17:20 4 Пачч. 13:3, 4 Пачч. 15:29

+ 17:21 3 Пачч. 11:11, 3 Пачч. 11:31, 3 Пачч. 12:20, 3 Пачч. 12:28-30

+ 17:28 3 Пачч. 12:29
+ 17:32 3 Пачч. 12:29
+ 17:34 Эвел 32:28, Эвел 35:10
+ 17:41 3 Пачч. 18:21
+ 18:5 4 Пачч. 23:25
+ 18:8 4 Пачч. 17:9
+ 18:9 4 Пачч. 17:3-7,
+ 18:15 3 Пачч. 15:18, 4 Пачч. 12:18
+ 18:22 4 Пачч. 18:4,
+ 18:26 Даниял 2:4
+ 18:31 3 Пачч. 4:25
+ 18:34 4 Пачч. 17:24,
+ 18:35 Даниял 3:15, 4 Пачч. 19:12,
+ 19:4 2 Пачч. 16:12
+ 19:12 Эвел 11:31
+ 19:13 4 Пачч. 18:33-34
+ 19:15 3 Пачч. 18:39,
+ 19:16 Даниял 9:18
+ 19:32 2 Пачч. 20:15
+ 19:35 2 Пачч. 24:16,
+ 19:36 Эвел 10:11, Юнус 1:2
+ 19:37 Эвел 8:4,
+ 20:3 4 Пачч. 18:3
+ 20:6 4 Пачч. 19:34
+ 20:17 4 Пачч. 24:13,
+ 20:18 4 Пачч. 24:12, 4 Пачч. 25:7,

+ 21:3 4 Пачч. 18:4, 3 Пачч. 16:32-33, 4 Пачч. 17:16, 4 Пачч. 23:5,

+ 21:4 3 Пачч. 18:29,
+ 21:5 3 Пачч. 6:36, 3 Пачч. 7:12
+ 21:8 3 Пачч. 9:3,
+ 21:11 Эвел 15:16, 3 Пачч. 21:26
+ 21:12 1 Пачч. 3:11,
+ 21:13 3 Пачч. 21:21, 4 Пачч. 17:6
+ 21:16 4 Пачч. 24:4
+ 21:18 4 Пачч. 21:26, Югь. 19:41,
+ 21:21 4 Пачч. 21:2-7
+ 21:26 4 Пачч. 21:18
+ 22:4 4 Пачч. 12:9-15
+ 22:7 4 Пачч. 12:15
+ 22:14 Лк. 2:36, Ляхнар 21:9, Коринф-1 11:5,
+ 22:20 4 Пачч. 23:24,
+ 23:3 4 Пачч. 11:14,
+ 23:4 4 Пачч. 21:3, 3 Пачч. 15:13
+ 23:5 4 Пачч. 17:16, 4 Пачч. 21:3
+ 23:7 3 Пачч. 14:24
+ 23:12 4 Пачч. 21:4-5
+ 23:13 3 Пачч. 11:5-7
+ 23:14 4 Пачч. 10:27
+ 23:15 3 Пачч. 12:28
+ 23:16 3 Пачч. 13:2
+ 23:17 3 Пачч. 13:30-31
+ 23:20 3 Пачч. 13:2
+ 23:25 4 Пачч. 18:5
+ 23:26 4 Пачч. 21:11,
+ 23:27 4 Пачч. 21:4
+ 23:30 4 Пачч. 9:28, 1 Пачч. 10:1
+ 23:31 4 Пачч. 24:18
+ 23:34 4 Пачч. 24:17, Даниял 1:7,
+ 24:1 Даниял 1:1

+ 24:2 4 Пачч. 20:17, 4 Пачч. 21:12-14, 4 Пачч. 23:27

+ 24:3 4 Пачч. 21:2-7, 4 Пачч. 21:16, 4 Пачч. 21:23-26

+ 24:12 4 Пачч. 20:18,
+ 24:13 4 Пачч. 20:17, Даниял 1:2
+ 24:17 4 Пачч. 23:34, Даниял 1:7
+ 24:18 4 Пачч. 23:31
+ 25:6 4 Пачч. 23:33,
+ 25:7 4 Пачч. 20:18
+ 25:13 3 Пачч. 7:15-37,
+ 25:14 3 Пачч. 7:45, 3 Пачч. 7:50
+ 25:16 3 Пачч. 7:47
+ 25:17 3 Пачч. 7:15-22
+ 25:22 4 Пачч. 22:12,
+ 25:27 4 Пачч. 24:12, 4 Пачч. 24:15,

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TBN

Ччвурар (Паччагьлугъарин китабар)

Ччвурар (Паччагьлугъарин китабар)

1. Астарта

2. Ашера

3. Баал

4. Бут

5. Вариубгбан гъурбан

6. Гюрюшнан (РАББИЙИН) Чадур

7. Дандихъан Беэр-Шевайихъна

8. Демдин гъурбан

9. Дявдин фургъун

10. Заанурин/РАББИЙИН гъуллугъчи

11. Заанурин/РАББИЙИН Хал

12. Заанурин/РАББИЙИН (Йикьрарин) сундух

13. Заварин Кьувватарин Аьхюр

14. Левитар

15. Малайик-херувим

16. Улгьани

17. Чархачи

18. Ччим ктатуб

Ччвурар

Астарта – бегьерлувалин бут-дишагьли, дидиз ханаанари икрам апӀури гъахьну. Кюгьне вахтари Багагь Ригъ удубчӀвру терефнаъ Астартайиз икрам апӀру йишвариъ гакӀвлин дестгар дурснади гъахьну, мумкин ву, бут-дишагьлийин адатӀнайи шиклар кади. Саспи нагълариъ Астарта Илу бутдин ясана Баал бутдин (варитӀан заану бутдин) хпир ва «вари бутарин дада» вуди гъахьну. (лиг гьацира: Баал)

Ашера – Ашера Ханаандин бегьерлуварин бут вуйи. Думу мурхьулси улупуйи.

Баал – ханаанарин кӀулин бут, чаз кюгьне вахтари ханаанари икрам апӀури гъахьи завар рахбан бут. Думу гафнан мяна – «агъа, эйси».

Бут – думу гъвандикан, металликан, ясана гакӀвликан ктапӀуйи. Дурар заанурарси гьисаб апӀуйи, дурариз ибадат апӀуйи.

Вариубгбан гъурбан – гъурбан апӀбан саб жюре. Убккбахъан гьяйванат гъурбан апӀрушвʼин тамамди убгури гъахьну. Гъурбан апӀбан жара жюрйириъ гъурбан апӀру гьяйванатдин тялукь пай убгури, хъа имбуб ипӀури гъахьну. (лиг гьацира: Демдин гъурбан)

Гюрюшнан (РАББИЙИН) Чадур – Заанурин регьберваликкди жугьдари тикмиш гъапӀу саб йишвхьан жара йишвахьна гъабхру ибадатхана. Ибадатханайиъ садакьайин уьлер ва садакьйир хпаъ лазим вуйи алатар али стол, хъа гьацира иццидар ниар адаъбан гъурбан апӀрушв ва лампа ади гъахьну.

Заанурин амриинди израилари Гюрюшнан Чадур тикмиш гъапӀну ва, чпи гъумран буш чюлиъ лицруган, думу чпихьди гъабхури гъахьну. Гюрюшнан Чадриъ Йикьрарин сундух уьбхюйи. Лишнариинди Гюрюшнан Чадур израиларин бинайиин Заанурин Хал вуди гъабхьну. Гюрюшнан Чадрин улихь Заануриз икрам апӀури ва гьаригъан, Сулейманди Ерусалимдиъ Ибадатхана тикмиш апӀайизкьан, гъурбнар апӀури гъахьну.

Израиларихьан Гюрюшнан Чадрин гьяятдиъ учӀвуз шули гъабхьну, хъа Гирамишваъ учӀвуз анжагъ Заанурин гъуллугъчйирихьан шули гъабхьну; гьаддихъди сабси, Гирамидарик Гирами йишваъ хьуз анжагъ Заанурин сарпи гъуллугъчийихьан шули гъабхьну, думура анжагъ йискьубак саб ражну.

Израилар Гюрюшнан Чадрикк Заанур ккайивалихъ хъугъри гъахьну. (лиг гьацира: Заанурин/РАББИЙИН гъуллугъчи, Заанурин/РАББИЙИН Хал, Заанурин/РАББИЙИН (Йикьрарин) сундух)

Дандихъан Беэр-Шевайихъна – Дан кафарийиъ, Беэр-Шева кьиблайиъ айи шагьрар гъахьну, му вари Израилиъ кӀуру гаф ву.

Демдин гъурбан – ислягьвалин гъурбан. Му жюре гъурбан Заанурихъди дюз аьлакьйир уьрхюз ва Дугъахъди албагбан ва цӀийикӀултӀан аьлакьйир хьпан шадлугъар демдиинди къайд апӀуз апӀури гъахьну. Убккбахъан гьяйванатдин тялукь пай гъурбан апӀрушвʼин убгуйи; хъа имбу пай гъурбан гъапӀу касди, дугъан хизанди ва Заанурин гъуллугъчийи ипӀури гъахьну. (лиг гьацира: Заанурин/РАББИЙИН гъуллугъчи)

Дявдин фургъун – гьяйвнар ккитӀру, кьюб чарх ккайи аьрабасиб. Думу дявдиъ ясана эъну гъягъюз ишлетмиш апӀуйи.

Заанурин/РАББИЙИН гъуллугъчи – Гюрюшнан Чадрикк диндин рякъяр-ражар ва ибадатвал апӀуз махсус ихтияр айи инсан. Мусайин Къанундиинди Израилиъ Заанурин гъуллугъчйир хьуз Мусайин аьхюну чве Гьарундин насларихьантӀан шули гъахьундар, гьаз гъапиш Гьарун гьадму гъуллугъ апӀуз Заанури ктагъну. Заанурин гъуллугъчйири Заануриз ибадатвал апӀбан, гъурбан апӀбан, диндин рякъяр-ражар ва мажлисар гъахбан ляхнарин жаваб туври гъахьну. Чпин гъуллугънаъ дурариз левитари кюмек апӀури гъахьну. Анжагъ Заанурин гъуллугъчйирихьан Гюрюшнан Чадрин, хъасин Заанурин Хулан, гирамишваъ учӀвуз шули гъахьну. (лиг гьацира: Гюрюшнан Чадур, Заанурин/РАББИЙИН Хал, Левит)

Заанурин/РАББИЙИН Хал – му Заануриз ибадатвал апӀуз тяйин дапӀнайи дарамат вуйи. Душваъ Учв Заанур, дярякъри, шуйи. Инсанар дина Дугъаз икрам апӀуз гъюйи.

1 Пачч. китабдиъ (1:7, 9; 3:15) дици Заанурихъди Йикьрарин сундух айи дараматдиз кӀуйи. Хъасин Сулейман паччагьди тикмиш гъапӀу Хулаз гьаци кӀуйи (лиг 3 Пачч. 6).

Заанурин/РАББИЙИН (Йикьрарин) сундух – израиларин асас гирами шейъ, гакӀвликан кадапӀнайи ва гъизилихъди дабалгнайи ишикӀ. Дидиъ Заанури, Израилин халкьдихъди йикьрар йибтӀруган, Синай дагъдиин Муса пайгъамбриз туву 10 табшуругъ утӀурчнайи гъвандин кьюб шиб айи. Сундхин гъапгъиин гъизиликан кадаънайи хлинццар гьатӀарццнайи кьюб малайик-херувим алийи. (лиг гьацира: Малайик-херувим).

Заварин Кьувватарин Аьхюр – Заварин Кьувватар – малайикар вая хядар. Думу ччвурну Заанури вари аьлам идара апӀурайивал улупуру.

Левитар – Якьубдин (Израилин) шубурпи бай Левийин наслар. Муса пайгъамбрин вахтари Заанури Левийин наслиан вуйи Гьарундин наслар Чан гъуллугъчйирди ктагънийи. Левийин имбу вари наслар (ари гьадрариз левитар кӀуру) Гюрюшнан Чадрикк, Чан гъуллугъчйириз кюмек апӀури, дилихну ккундийи Ччвурар. Думу жилин эйсйир дару Израилин ялгъуз саб тухум вуйи, гьаз гъапиш дурарин ляхин Гюрюшнан Чадрикк, хъасин Заанурин Хулаъ, гъуллугъ апӀуб вуйи. (лиг гьацира: Гюрюшнан Чадур, Заанурин/РАББИЙИН гъуллугъчи, Заанурин/РАББИЙИН Хал)

Малайик-херувим – завуъ айи хлинццар кайи чӀиви шейʼар. Гъизиликан кадаънайи дурарин кьюб уюгъ Йикьрарин сундхиин алийи. (лиг гьацира: Заанурин/РАББИЙИН (Йикьрарин) сундух)

Улгьани – Заанурин гъуллугъчийи гъурбан апӀру вахтна юкьвнаан идибтӀруб. Заанурин аьхюну гъуллугъчийин улгьанийиъ кьюб гирами гъван ади гъахьну. Заанурин амур аьгъю апӀбан бадали думу гъванарихъди тупут гьипри гъахьну. (лиг гьацира: Заанурин/РАББИЙИН гъуллугъчи)

Чархачи – табшуругъ хьади гьаънайир.

Ччим ктатуб – кюгьне вахтарианмина жугьдарин зейтундин ччим ктатувалиинди инсанар асас гъуллугъназ адауб аьдат ади гъабхьну. Гьадму гьисабнаан, Раббийин амриинди думу паччгьариз, Заанурин гъуллугъчйириз ва пайгъамбрариз аид вуди гъабхьну. (лиг гьацира: Заанурин/РАББИЙИН гъуллугъчи)

Картйир ва шиклар

Картйир ва шиклар

Картйир ва шиклар

1. Израилин тухмари йишвар

2. Саул, Давуд, Сулейман паччгьари идара апӀури гъахьи йишвар

3. Израилин ва Ягьудайин паччагьлугъарин йишвар

4. Вавилондин паччагьлугъ

5. Сулейман паччагьди тикмиш гъапӀу РАББИЙИН Хал

6. Аьхю зах хъади кемшрин аьраба

7. РАББИЙИН (Йикьрарин) сундух

8. Дявдин фургъун

Израилин тухмари йишвар

Саул, Давуд, Сулейман паччгьари идара апӀури гъахьи йишвар

Израилин ва Ягьудайин паччагьлугъарин йишвар

Вавилондин паччагьлугъ

Сулейман паччагьди тикмиш гъапӀу РАББИЙИН Хал

Аьхю зах хъади кемшрин аьраба

РАББИЙИН (Йикьрарин) сундух

Дявдин фургъун

Table of Contents

- Паччагьлугъарин китабар: Паччагьлугъар-4

- СИФТЕ ГАФ

- Паччагьлугъар-4

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25

- Ччвурар (Паччагьлугъарин китабар)

- Астарта
- Ашера
- Баал
- Бут
- Вариубгбан гъурбан
- Гюрюшнан (РАББИЙИН) Чадур
- Дандихъан Беэр-Шевайихъна
- Демдин гъурбан
- Дявдин фургъун
- Заанурин/РАББИЙИН гъуллугъчи
- Заанурин/РАББИЙИН Хал
- Заанурин/РАББИЙИН (Йикьрарин) сундух
- Заварин Кьувватарин Аьхюр
- Левитар
- Малайик-херувим
- Улгьани
- Чархачи
- Ччим ктатуб

- Картйир ва шиклар

- Израилин тухмари йишвар

- Саул, Давуд, Сулейман паччгьари идара апӀури гъахьи йишвар

- Израилин ва Ягьудайин паччагьлугъарин йишвар

- Вавилондин паччагьлугъ

- Сулейман паччагьди тикмиш гъапӀу РАББИЙИН Хал

- Аьхю зах хъади кемшрин аьраба
- РАББИЙИН (Йикьрарин) сундух
- Дявдин фургъун